كند هر چيز را كه در آن روز تكوين او را خواهد كرد * ( كُنْ ) * باش * ( فَيَكُونُ ) * پس بباشد آن چيز مراد روز قيامت است و تكوين حشر اموات و احياى ايشان و گويند خطاب بصور است اى يوم يقول للصور كن فيكون و ذكر آن بعد از اين قرينه حذفست * ( قَوْلُه الْحَقُّ ) * سخن او راست است و يا قول او نافذ است در كاينات در انوار گفته كه قوله مبتداست و الحق صفت او است و جزا و يوم يقول كقولك القتال يوم الجمعة كه انتصاب آن بر معنى استقرار است و يوم بمعنى حين يعنى حكم نافذ او در وقتى است كه گويد كن پس فى الحال موجود شود و نزد بعضى قوله الحق فاعل يكون است يعنى چون امر كند پس بباشد آن امر حق كه آن ظهور ثواب و عقابست و گويند يوم منصوب است بر سماوات يعنى او خالق سماوات است
و خالق روز قيامت و يا معطوفست بر ضمير اتقوه يعنى از اين روز بترسيد كما قال * ( وَاتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً ) * * ( وَلَه الْمُلْكُ ) * و مر او راست پادشاهى * ( يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ ) * در روزى كه دميده شود در صور يعنى در اين روز منفرد باشد در پادشاهى بدون منازعى و نظير اينست قوله لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّه الْواحِدِ الْقَهَّارِ * ( عالِمُ الْغَيْبِ ) * او است دانندهء غيب كه عالم ملكوت است * ( وَالشَّهادَةِ ) * و داناى شهادت كه عالم ملك است * ( وَهُوَ الْحَكِيمُ ) * و او است خداوند حكمت در بعث و حشر خلايق * ( الْخَبِيرُ ) * داناى بر آنكه كى برانگيزد بر چه وجه حشر كند اين مانند فذلكه است مر آيه را در خبر است كه رسول صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه در شب معراج اسرافيل را ديدم در زير عرش صور را در دهن گرفته بر شكل شاخ و آن را چهار هزار منفذ بود و چشم در زير عرش كشيده بود جبرئيل را گفتم كه چند گاهست كه او اين صور را در دهن دارد گفت از آن وقت كه حقتعالى عالم را آفريده و آن را ايجاد كرده اينصور در دهن گرفته منتظر ايستاده است تا كه فرمان الهى در دميدن صور در رسد تا خيرى در آن واقع نشود و در مجمع آورده كه اسرافيل دو بار نفخه در صور دمد در نفخهء اولى همهء خلايق بميرند و در نفخه ثانيه همه زنده شوند پس نفخه اولى براى انتهاى دنيا باشد و نفخه ثانيه براى ابتداء آخرت و حسن گفته كه صور جمع صورت است چون سور كه جمع سوره است پس معنى اين باشد كه روزى كه دميده شود روح در صورت و قول اول اكثر و اصح است و مؤيد اينست و روايت ماثوره از ابى سعيد خدرى كه پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود كه
كيف انعم و صاحب القرن التقم القرن فى فيه و اصغى سمعه ينتظر ان يؤمر فينفخ فيه
چگونه بطيب و خوش حالى توان گذرانيد كه صاحب صور صور را در دهن گرفته و گوش فرا داشته منتظر آنست كه مأمور شود بنفخ تا بىتاخير باد در آن
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 413
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١٣