باشند از هوش * ( حَيْرانَ ) * در حالتى كه متحير و سرگردان و گمراه باشند از طريق حق و راه مستقيم استهوا استفعالست مأخوذ از ( هوى فى الارض اذا ذهب فيها كان معنا طلب هواه و حرصت عليه ) * ( لَه أَصْحابٌ ) * مر او را باشد يارانى و رفيقانى * ( يَدْعُونَه ) * كه خوانند او را * ( إِلَى الْهُدَى ) * بسوى راه راست و هدايت نمايند او را بطريق مستقيم تسميهء طريق مستقيم بهدى از قبيل تسميهء مفعول است بمصدر و گويند او را * ( ائْتِنا ) * بيا بجانب ما يعنى ديوان او را بر طرف خود دعوت كنند و اصحاب از آن منع كنند و بطريق حق خوانند و او متردد باشد در رفتن و بازگشتن اگر اجابت شياطين كند در ورطهء هلاكت افتد و اگر سخن اصحاب شنود بسر منزل نجات رسد وجه تمثيل آنست كه هر كه مرتد شود مشابه است به كسى كه غولان و ديوان او را از ميان كاروان ربوده و در باديهء خطرناك برده باشند و رفيقان كاروان كه مؤمناناند او را به راه شرايع كه منهاج شرعست خوانند و ديو فريبنده او را ببيابان ضلالت فرستد اگر باز گردد خود را بكاروان رساند و در زمرهء ايشان داخل شود به منزل مراد رسد و اگر با ديوان بماند در كفر و زندقه بميرد و به هلاكت ابدى رسد * ( قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّه ) * بگو بدرستى كه دين خدا يعنى دين اسلام * ( هُوَ الْهُدى ) * آنست دين راست و درست نه غير آن بلكه ما عداى آن ضلالت است * ( وَأُمِرْنا ) * و فرمودهاند ما را بدين هدى * ( لِنُسْلِمَ ) * تا گردن نهيم * ( لِرَبِّ الْعالَمِينَ ) * مر پروردگار عالميان را اينجملهء فعليه از جملهء مقولست عطف بر ان هدى اللَّه و لام براى تعليل امر است اى امرنا بذلك لنسلم و گويند لام بمعنى با است و نزد بعضى زايده است و قوله * ( وَأَنْ أَقِيمُوا الصَّلاةَ ) * عطف است بر لنسلم او للاسلام و لاقامة الصلاة يعنى مأموريم به اينكه بر پاى داريم نماز را * ( وَاتَّقُوه ) * و بترسيد از خداى در اهمال آن * ( وَهُوَ الَّذِي إِلَيْه ) * و اوست خداوندى كه بسوى جزاى او * ( تُحْشَرُونَ ) * جمع كرده خواهيد شد در روز قيامت * ( هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ ) * و اوست آن كسى كه بيافريد آسمانها را * ( وَالأَرْضَ ) * و زمين را * ( بِالْحَقِّ ) * در حالتى كه قايم است به حق و بمحض حكمت و مثل ذلك قوله تعالى وَما خَلَقْنَا السَّماءَ وَالأَرْضَ وَما بَيْنَهُما باطِلًا و يا ( سماوات و ارض ) را بكلمهء حق كه لفظ كن است خلق فرمود و يا به جهت اظهار حق آنها را بيافريد چه مصنوعات او دلايل قدرت وحدة و وحدانيت اويند * ( وَيَوْمَ يَقُولُ ) * و ياد كن روزى را كه خداى گويد يعنى امر
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 412
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤١٢