شما مستولى شده سنك مخالفت در شما اندازد و در ميان شما علم قتال و جدال برافرازد * ( وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ ) * و بچشاند بعضى را از شما * ( بَأْسَ بَعْضٍ ) * رنج و سختى بعضى مراد اسواء مختلفه است از ابى عبد اللَّه عليه السّلام مرويست كه مراد به اين سوء جور است * ( انْظُرْ كَيْفَ ) * بنگر كه چگونه * ( نُصَرِّفُ الآياتِ ) * مردد ميسازيم و ميگردانيم آيتهاى خود را بوعد و وعيد * ( لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ ) * تا باشد كه ايشان بدانند اين آيه شامل اهل صلاة نيز هست چنان كه خباب بن الارت از حضرت رسالت صلَّى اللَّه عليه و آله روايت كند كه آن حضرت فرمود كه
سألت ربى ان لا يظهر على امتى اهل دين غيرهم فاعطانى و سألته ان لا يهلكهم جوعا فأعطاني و سألته ان لا يجمعهم على ضلالة فاعطانى و سألته ان لا يلبسهم شيعا فمنعنى
يعنى از خداى خود درخواستم كه اهل كفر را بر امت من مسلط نكند اجابت فرمود و آن را به من عطا نمود و از او درخواستم كه همهء امت مرا به علت جوع هلاك نكند آن را به من كرامت فرمود و از او درخواستم كه جميع امت مرا بر ضلالت و گمراهى جمع نكند آن را نيز به من ارزانى فرمود و باز از او درخواستم كه تا مخالفت و شدت و بأس در ميان ايشان نيفتد مرا از آن منع فرمود و فرمود
ذرها عنى
آن را به من گذار و در اين باب خاموش شو كلبى در تفسير خود آورده كه چون اين آيه نازل شد رسول اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله برخواست و وضو را مجدد ساخت و به نماز مشغول شد و بر وجه خضوع و خشوع آن را بگذارد و بعد از آن از حقتعالى درخواست كه بعث عذاب نكند بر امت او از فوق و تحت و ايشان را متفرق الكلمة و مختلف الاهوا نگرداند و بعضى را ببعضى هلاك نكند جبرئيل نازل شد و فرمود كه يا محمد صلَّى اللَّه عليه و آله
ان اللَّه سمع مقالتك
حق سبحانه مقالهء ترا شنيد دو خصلت اولى را كه بعث عذاب است از فوق و بعث عذاب از تحت آن را قبول كرد و دو خصلت ديگر را كه ( لبس شيع و اذاقه ) عذاب بعضى است ببعضى ديگر قبول نكرد حضرت فرمود كه يا جبرئيل هميشه مخالفت در ميان امت من باشد و بعضى ببأس بعضى هلاك شوند جبرئيل گفت آرى حضرت برخواست و بسوز تمام توجه بحكيم علام نمود آيه آمد كه الم أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لا يُفْتَنُونَ الايتين يعنى البته فتنه عظيم و افتراق كلمه در ميان ايشان واقع شود تا روز قيامت و در خبر آمده كه آن حضرت فرمود كه
اذا وضع السيف فى امتى لم يرفع الى يوم القيمة
چون شمشير در ميان امت من واقع شود بر داشته نشود تا روز قيامت ابى بن كعب گفت كه زود باشد كه در ميان اين امت خسف و قذف و مسخ واقع شود پيش از قيام قيامت و بدانكه چون بعث در آيه محمول است بر تسليط پس مراد به آن تمكين و دفع حيلوله است نه آنكه اين از فعل او سبحانه باشد و يا مردمان را به آن امر فرموده باشد و در ايندلالتست
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 407
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٤٠٧