بر وجه نظر و شگفت داشتند * ( بِما أُوتُوا ) * به آنچه داده شدند از انواع نعم و دل در آن بستند و آن را سبب استيفاى لذات ساخته بمشغولى بنعم از منعم باز ماندند و بمراسم شكر و لوازم سپاس دارى اقدام ننمودند * ( أَخَذْناهُمْ بَغْتَةً ) * بگرفتيم ايشان را ناگاهان * ( فَإِذا هُمْ مُبْلِسُونَ ) * پس آن گاه ايشان بعد از معاينه عذاب بسيار حسرت خورندگان و پشيمانان و نااميدان بودند اين مأخوذ است از ابلس زيدا اذا اشتدت حيرته * ( فَقُطِعَ ) * پس بريده شد * ( دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * آخر آن گروه كه ستم كردند بر خود و منقطع شد اصل و نسب ايشان يعنى نصرت اولياء خود كرديم و دشمنان ايشان را مستأصل ساختيم بر وجهى كه يكى از ايشان باقى نماند و دابر مشتق است از دبره دبرا و دبورا اذا اتبعه * ( وَالْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * و شكر و سپاس مر خداى را است كه پروردگار عالميانست بر اهلاك ظالمان و چون هلاكت ظالم از آن وجه كه سبب خلاصى مردمانست از ستم و بيداد و تخليص اهل ارض از شر عقايد و اعمال ايشان نعمتى بزرك و غنيمتى عظيمست پس هر آينه مهلك ايشان سزاوار حمد و ثنا باشد در آيه تعليم است مؤمنانرا كه حمد كنند بر كفايت حقتعالى شر ظالمان را و دلالت است بر آنكه اهلاك ايشان نعمتى است از جانب حقتعالى كه واجب است حمد بر آن مرويست از على بن ابراهيم از قاسم بن محمد بن سليمان از داود منقرى از فضيل بن عياض از ابى عبد اللَّه عليه السّلام كه
الورع هو الذى يتورع عن محارم اللَّه
ورع آنست كه از محارم خدا متورع شوى و از شبهات نيز اجتناب كنى به جهت مخافت آنكه نادانسته در حرام افتى و چون منكرى را بينى و انكار نكنى و قادر باشى بر آن پس دوست داشته باشى كه عصيان كنى به خدا و هر كه دوست داشته باشد كه عاصى شود از خدا پس او مبارات كرده باشد با خدا و هر كه بقاى ظالمان را دوست دارد پس دوستى نموده با اهل عصيان و حال آنكه حقتعالى ذات خود را حمد كرده بر اهلاك ظالمان و فرموده كه * ( فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَالْحَمْدُ لِلَّه رَبِّ الْعالَمِينَ ) * و بعد از آن در احتجاج بر كفار افزوده و فرموده كه * ( قُلْ أَ رَأَيْتُمْ ) * بگو چه مىبينيد * ( إِنْ أَخَذَ اللَّه ) * اگر بگيرد خداى * ( سَمْعَكُمْ ) * شنواى شما را تا كر شويد * ( وَأَبْصارَكُمْ ) * و بينائيهاى شما را تا كور شويد * ( وَخَتَمَ عَلى قُلُوبِكُمْ ) * و مهر نهد بر دلهاى شما تا فهم و هوش در آن نماند * ( مَنْ إِله غَيْرُ اللَّه ) * كدام خدايست غير اللَّه سبحانه كه بقدرت و كرم خود * ( يَأْتِيكُمْ بِه ) * بيارد بشما آن را كه گرفته است و يا يكى از اين مذكورات * ( انْظُرْ ) * نگاه كن و درنگر
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 391
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٩١