صلَّى اللَّه عليه و آله مىنمايد از تكذيب كفار قريش با آنكه اقامت حجت بر ايشان كرده ميفرمايد كه * ( قَدْ نَعْلَمُ إِنَّه ) * معنى قد زيادتى است در فعل و كثرة آن كقول الشاعر ( و لكنه قد يهلك المال نائله ) و ضمير انه ضمير شان است يعنى بتحقيق كه بسيار ميدانيم و ميبينيم كه شان و قصه كار اينست كه * ( لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ ) * هر آينه اندوهناك ميگرداند ترا آنچه ميگويند كفار در باب تكذيب تو و ترا گاهى ساحر و شاعر و زمانى كاهن و مجنون لقب مىنهند و ما ايشان را بجزا و سزاى خود خواهيم رسانيد آوردهاند كه اخنس بن شريق و ابو جهل پر جهل با يكديگر ملاقات كردند اخنس گفت يا ابا الحكم در شأن محمد ابن عبد اللَّه صلَّى اللَّه عليه و آله چه مىگويى در دعواى خود صادقست يا كاذب حالا كسى بر ما مطلع نيست تا اگر راست گويى بر تو محاجه كند گفت محمد ( ص ) راست گواست و آنچه بما مىرساند آسمانيست نه شيطانى اما اگر به نبوت او اعتراف كنيم محذورى لازم مىآيد و آن اينست كه تمام عز و شرف كه اهل حرم بدان ممتاز و سرافرازند از لوا و سقايه و ندوة و عمارت مسجد بآل قصى تعلق دارد اگر نبوت نيز بايشان باز گردد پس ساير قريش يكبارگى محروم ميمانند و بروايت ابى ميسره ابو جهل مشافهة با پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله گفت كه اى محمد ( ص ) ما هرگز از تو دروغى نشنيدهايم و ترا صادق دانستهايم و ليكن در دعوى نبوت تكذيب تو مىكنيم حقتعالى فرمود كه ما ميدانيم كه تو به جهت تكذيب كفار محزون و غمگين ميگردى * ( فَإِنَّهُمْ ) * پس بدرستى كه ايشان * ( لا يُكَذِّبُونَكَ ) * تكذيب نمىكنند ترا در حقيقت و باطنا براستى تو معترفند * ( وَلكِنَّ الظَّالِمِينَ ) * و لكن ستمكاران * ( بِآياتِ اللَّه يَجْحَدُونَ ) * بآيتهاى خدا كه قرآن است و ساير معجزات انكار ميكنند از روى عناد و جحود اگر چه متعدى بنفسه است اما چون كه متضمن تكذيبست متعدى به با شده يعنى اظهار كذب ميكنند بآيات خدا با آنكه بصدق آن متيقناند و وضع ظالمين در موضع ضمير جهة دلالت است بر آنكه مشركان ظالمند به جهت جحود و عناد و يا جاحد به جهت تمرن ايشان بر ظلم و بدانكه ذكر فا در فانهم جهت آنست كه كلام اول مقتضى شرطست كانه قيل ( اذا كان قد يحزنك قوله فاعلم انهم لا يكذبونك ) و در معنى آيه چند وجه گفتهاند يكى آن كه لا يكذبونك بقلوبهم اعتقادا و ان كانوا يظهرون بافواههم التكذيب عنادا و اين قول اكثر مفسران است و سبب نزول اين آيه كه مذكور گشت مؤيد اين است دويم آن كه معنى آنست كه تكذيب نميكنند بحجة و متمكن نيستند بر ايراد برهان بر آنچه به تو نسبت دادهاند و مؤيد اينست روايات ماثوره از امير المؤمنين عليه السلام كه
المراد بها انهم لا ياتون به حق هو احق من حقك
سيم ( لا يصادقونك كاذبا ) يعنى ترا كاذب در نميتوانند يافت كقولهم اتيناكم فما
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 382
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٨٢