و گواهى دهند كه اين كتاب كه قرآنست از خدا بشما آوردهايم و در ضمن آن مكتوب اين مندرج باشد كه تو رسول اويى و اى فلان و فلان بر او بگرويد و تصديق قول او كنيد اين آيه دربارهء ايشان نازل شد كه * ( وَلَوْ نَزَّلْنا عَلَيْكَ ) * و اگر بفرستيم بر تو * ( كِتاباً فِي قِرْطاسٍ ) * نوشته در ورقى * ( فَلَمَسُوه بِأَيْدِيهِمْ ) * پس ببينند و مس كنند و بسايند آن را بدستهاى خود يعنى براى العين ببينند تخصيص لمس و عدم اكتفاء به رؤيت جهت آنست كه تا نگويند إِنَّما سُكِّرَتْ أَبْصارُنا * ( إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ) * و ديگر آنكه لمس مقدمهء ابصار است بحيثيتى كه مانعى نباشد چه لمس به يد ابلغ است در احساس از معاينه فقط و لهذا نفرمود كه ( فعاينوه و تقييد آن بايدى ) جهت دفع تجوز است چه مس بر سبيل تجوز بمعنى فحص آمده است كقوله وَأَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ پس غرض آنست كه ايشان به عين اليقين بدانند كه آن نوشته از نزد خداست بدون تطرق شايبهء شبههء در آن * ( لَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * هر آينه گويند از روى عناد و جحود و تعنت آنان كه كافرند * ( إِنْ هذا ) * نيست آنچه آوردهء بما * ( إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ ) * مگر جادويى روشن بر همه كس و نيز از احوال اين كفار متعنت خبر ميدهد كه * ( وَقالُوا ) * و گفتند كافران * ( لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه مَلَكٌ ) * چرا فرو فرستاده نشد بر محمد صلَّى اللَّه عليه و آله فرشته كه با ما گويد كه اين پيغمبر است كقوله لَوْ لا أُنْزِلَ إِلَيْه مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَه نَذِيراً * ( وَلَوْ أَنْزَلْنا مَلَكاً ) * و
اگر فرو فرستيم ما فرشته * ( لَقُضِيَ الأَمْرُ ) * هر آينه حكم كرده شود بهلاك همهء خلق چه سنت الهى جارى شده كه اگر معاينه ببينند فرشته را چنانچه طلب كردهاند هلاك ايشان لازم شود چنان كه بر امم سالفه مانند اين جارى شد مثل قوم ( عاد و ثمود و لوط ) و غير آن ثُمَّ لا تُنْظِرُونِ پس مهلت داده نشويد بعد از نزول ملك به چشم زدنى اين جواب قول ايشانست و بيان آنچه مانع است از اجابت اقتراح ايشان و معنى اينكه اگر فرشته نازل گردد بر وجهى كه او را معاينه ببينند هم چنان كه اقتراح كردهاند هلاكت لاحق ايشان شود غرض كه اگر فرشته فرستيم بر حسب اقتراح ايشان ايمان نيارند و مصلحت و حكمت آن اقتضاى تعجيل هلاكت ايشان كند و اگر مهلت خواهند ايشان را مهلت ندهند به جهت آنكه خلاف مصلحت است يا اگر در بادى الامر فرشتهء را بر صورت ملكى ببينند از غايت دهشت روحشان مفارقت كند * ( وَلَوْ جَعَلْناه مَلَكاً ) * و اگر گردانيديم رسول را فرشته * ( لَجَعَلْناه رَجُلًا ) * هر آينه گردانيم او را ممثل بصورة مردى
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 364
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٦٤