ميته است بمذهب حق * ( وَمَنْ قَتَلَه مِنْكُمْ ) * و هر كه بكشد آن صيد را از شما * ( مُتَعَمِّداً ) * در حالتى كه عمد كننده باشد آن را يعنى داند كه محرمست و قتل صيد بر او حرام مراد ابو البشر است كه در عام حديبية حمار وحشى را بنيزه طعنه كرد و بكشت پس متعمدا اشاره به او است و اگر نه هر محرمى كه صيد بكشد بعمد و خطا * ( فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ ) * پس بر او واجب است جزائى كه مانند آن چيزى باشد كه كشته است يعنى فدا دهنده مانند صيد خود و آن فدا * ( مِنَ النَّعَمِ ) * از چهار پايان بود يعنى شتر و گاو و گوسفند * ( يَحْكُمُ بِه ) * صفت بعد از صفت است يعنى جزا و فدايى كه حكم بدان كنند * ( ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ ) * دو خداوند عدل از اهل ملت شما يعنى دو مرد مسلمان كه عادل باشند و عارف بگويند كه مماثل كشته شده از نعم كدام است و ميتواند بود كه حال باشد از ضمير جزاء يعنى در حالتى كه حكم كنند دو عادل به آنكه آن فدا مماثل حيوان مقتول است * ( هَدْياً ) * در حالتى كه آن جزا قربانى باشد * ( بالِغَ الْكَعْبَةِ ) * رسنده بكعبه يعنى بحرم برند و آنجا ذبح كنند و چون بالغ الكعبه اضافهء لفظيه است كه كسب تعريف از مضاف اليه نميكند پس جايز باشد كه صفت نكره واقع شود و قوله * ( أَوْ كَفَّارَةٌ ) * عطف است بر جزاء يعنى واجب است بر او كفارتى كه بپوشد و رفع كند گناه او را و قوله * ( طَعامُ مَساكِينَ ) * عطف بيان است يا بدل و يا خبر مبتداء محذوف اى ( هى طعام مساكين ) يعنى آن كفاره طعام دادن درويشان است * ( أَوْ عَدْلُ ذلِكَ ) * يا برابر آن طعام و مساوات آن * ( صِياماً ) * از روى روزه داشتن يعنى بازاى طعام دادن هر مسكينى را روزهء بدارد عدل مصدر است بمعنى مفعول و صياما منصوبست بر تميز و قوله * ( لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِه ) * متعلق است بر محذوفى اى ( فعليه الجزاء او الطعام او الصوم ليذوق ثقل فعله و سوء عاقبته هتكه بحرمة الاحرام او الثقل الشديد على مخالفة امر اللَّه ) و اصل و بل ثقل است ( و منه الطعام الوبيل ) پس معنى آنست كه بر كشنده صيد است جزا مثل صيد يا طعام دادن يا روزه داشتن تا بچشد گرانى و سختى كار خود را چه آن مزيت شدة تكليف است به جهت خروج او از طاعت * ( عَفَا اللَّه ) * درگذشت و عفو كرد خدا * ( عَمَّا سَلَفَ ) * از آنچه گذشته است كه محرم قتل صيد ميكرده در جاهليت يا از آنچه اين نوبت از ابو البشر واقع شد * ( وَمَنْ عادَ ) * و هر كه باز گردد به مثل اين عمل * ( فَيَنْتَقِمُ اللَّه مِنْه ) * پس انتقام كشد خدا از او اين جواب شرط است و تقدير اينكه ( فهو ينتقم
تفسير كبير منهج الصادقين في الزام المخالفين ( فارسي ) — صفحة 323
مساهمون: الملا فتح الله الكاشاني
ص٣٢٣