را در جنب اين كتاب قرار دهيم ، بايد تعبير « دو اقيانوسى كه بهم رسيدهاند » را با آنها بدهيم ( 1 ) . و هيچ فقيهى نيست كه پيش از دادن فتوا ، به اين دو كتاب مراجعه نكند .
آرى اين اهل نظر و استناط هستند ، كه اسانيد اين دو كتاب را همواره پيشروى دارند ، و شما در كتب معاجم ، هيچ شرح احوالى از شيخ حر نمىخوانيد ، مگر آنكه با عبارات تكريم و احترام كتاب وسائل الشيعهء وى مواجه مىشويد ، چنان كه برادرش علامهء صالح در تفريظ او چه نيكو سروده است :
- اين كتابى است كه در دين ، مقام بس شامخ دارد . و ديگر كتب و اخبار در جنب او ، در مراتب فرودين قرار دارند .
- مانند آفتاب ، در فضاى دلها نور هدايت مىپاشد . و از ديدگان ما ، حجابها را يكسو مىراند .
- اين صراط هدايتى است ، كه رهرو آن هرگز گمراه نمىشود ، بلكه برمراتب خود مىافزايد .
- هرگاه اين دين ما حق است ، براستى كه اين كتاب مورد تبعيت و مراجعه علماء و وسيله رسيدن به درجات بالا است .
پس اى شيخ بزرگوار ، برتاج روزگار همچون گوهرى مىدرخشد ، و برپيشانى فضيلت همچو نورى پرتو مىافشاند . هرچه در كنه آثار او فرو روى از هر مايه اى بهره مىگيرى . و هر هنرى را مىشناسى . عبارتهاى مدح و ستايش ، از توصيف او ناتوان است ، گوئى كه پيكر رساى علم و تبلور كامل ادب است ، كمال بارز در شخصيت او نمايان است . از آثار او ، يكى تدوين احاديث ائمه اهل بيت عليهم السّلام است ، كه در مجلدات بسيارى فراهم آمده ، و تأليفاتش در اثبات
هامش
( 1 ) مرج البحرين يلتقيان .