قاموس ، انبوه ساختن آن است . در روايت بخارى آمده : ريش خود را انبوه كنيد و در روايت ديگر از مسلم آمده است : ريشهاى خود را انبوه كنيد . و عادت ايرانيان اين بود كه ريش را كوتاه مىكردند ، اما شارع از آن نهى فرموده و امر به انبوه كردن آن كرده است . قاضى عياض گفته است : تراشيدن و كندن و سوزاندن ريش كراهت دارد ، اما كوتاه كردن عرض و طول آن پسنديده است . سپس بقيه اقوال را درباره افزونى ريش نقل مىكند » .
و در ص 142 گفته است : « از مجموع احاديث ، پنج روايت نتيجه مىشود كه باختلاف عبارات : اعفوا ، اوقوا ، ارخوا ، ارجوا ، و فرّوا وارد شده و همگى به معنى اين است كه » ريش را به حال خود رها كنيد « و گفتهاند كه با مجوس مخالفت كنيد و اين امر پيش از اين ذكر شد كه عادت ايرانيان اين بود كه ريش خود را مىچيدند و شرع از اين كار منع كرده است » .
8 - در « شرح رموز الحديث » 1 : 141 آمده است : « در خبر ابن حبّان ، به علت اين كار اشاره مىكند و مىگويد : مجوس عين يهود هستند و در روايت ديگر عين مشركاناند . پس كوتاه كردن ريش مكروه است و گذشتگان در بلندى ريش هم اختلاف كردهاند » . سپس اقوالى را كه پيش از اين ياد كرديم ذكر كرده است .
9 - بهترين گفتارى كه فتواهاى پراكنده و آراء بزرگان مذاهب را در اين باب جمع كرده ، نوشتهء « استاد محفوظ » در « الابداع فى مضارّ الابتداع » ( 1 ) است .
او در ص 405 مىنويسد : « از بدترين عادات ، اينست كه امروزه ريش را مىتراشند و سبيل را بلند مىكنند و اين همان بدعتى است كه نخست به مصريان در نتيجه آميزش با اجانب سرايت كرده و اختراعات بيگانگان كه در نظر آنها نيك آمده ، خود را باختهاند و محاسن دين خود و سنت پيامبر خود محمّد صلَّى اللَّه عليه و آله را زشت شمرده
هامش
( 1 ) تاليف استاد كبير « شيخ على محفوظ » ، از مدرسين از هر شريف ، چاپ چهارم .