به در آمدى كه وارد خزانه مىشود بينديشيم ملاحظه خواهيم كرد كه كمكى براى مسلمانان است و مددى . آنگاه به اطرافيانش دستور داد : ديهء آنها را پانصد دينار قرار دهيد .
ابن كثير در تاريخش مىنويسد : « زهرى مىگويد : سنت بر اين قرار داشت كه ديهء افراد اقليتهاى مذهبى تحت حمايت مسلمانان برابر با ديهء مسلمان باشد . و معاويه نخستين كسى بود كه آن را كم كرد و به نصف رسانيد و نصف آن را خود برداشت » . ( 1 )
در جلد هشتم نوشتيم كه ديهء اهل ذمه ، در دورهء پيامبر ( ص ) بر خلاف پندار « زهرى » يكهزار نبوده است و اين را از ائمهء مذاهب اسلامى جز ابو حنيفه كسى نگفته است ، و اولين كسى كه آن را يكهزار مقرر داشته عثمان بوده است . به هر حال كار معاويه شامل سه بدعت است :
1 - ديه را هزار دينار گرفته است .
2 - آن را ميان ميراث بر ان مقتول و خزانهء عمومى به يكسان تقسيم كرده است .
3 - بفرض كه ديه به موجب سنت يكهزار بوده و خزانهء عمومى از آن سهم داشته باشد ، نبايد سهم بيت المال را در آخر بردارد ، و اين كار سومين بدعت بوده است .
به به ! به خليفه اى كه هيچيك از جنبههاى يك حكم شرعى را نمىداند يا مىداند و معذلك بازيچهء هوسبازى خويش مىگرداند و ارزشى براى قانون الهى قائل نمىشود و حد مقدسى براى مقررات الهى نمىشناسد و مىگويد : اگر در بارهء ديهء . . . بينديشيم ملاحظه خواهيم كرد . . و هيچ اعتنائى به حكم خدا نمىنمايد و نه دغدغه اى از اين به دل راه نمىدهد كه هرچه را خود مىخواهد و مىپسندد به شريعت الهى منسوب دارد ، و از بدعتگزارى نمىهراسد در حالى كه خداى متعال در پند متين و خردمندانهء الهى - قرآن مجيد - مىفرمايد : « اگر پاره اى گفتهها و نظريات را به افترا به ما ببندد قطعا دست راست او را بچنگ قدرت
هامش
( 1 ) . 8 / 139 .