كه هر كه امام زمان خويش نشناخته مرد به حال جاهليت مرده است اين است كه انسان كسى را كه بايد در دورهء زندگانى خويش به وى اقتدا نمايد و تحت رهبرى وى قرار گيرد نشناسد . ( 1 )
همچنين اين روايت كه « پيامبر فرمود : هر كس از دائرهء فرمانبرى بيرون شد و از جامعه ( ى اسلامى ) كناره جست و مرد به حال جاهلى مرده است » . اين را مسلم در « صحيح » خويش ( 2 ) و بيهقى در « سنن » ( 3 ) ثبت كرده است و در « تيسير الوصول » بنقل از دو صحيح مسلم و بخارى از طريق ابو هريره آمده است . ( 4 )
و اين روايت كه « هر كس از جامعه ( ى اسلامى ) گامى كناره جست و مرد به حال جاهلى مرده است » ( 5 )
و اين كه « هر كس بدون امام بميرد به حال جاهليت مرده است » . ابو جعفر اسكافى در خلاصهء نقض كتاب العثمانيهء جاحظ آورده است ( 6 ) و هيثمى به اين عبارت كه « هر كس بدون اين كه امامى بالاى سرش باشد بميرد مردنش مردن جاهليت است » و به اين عبارت كه « هر كس بدون اينكه امامى بالاى سرش بميرد به حال جاهليت مرده است » . ( 7 )
و اين : « هر كس در حالى بميرد كه تحت رهبرى امام جامعه اى نباشد به حال جاهليت مرده است » ( 8 )
و « هر كس از فرماندهش كارى ناگوار ببيند بايد صبر و تحمل نمايد ، زيرا هر كه گامى از مسلمانان واپس نشيند ( يعنى مخالفت نمايد ) و بميرد به حال جاهليت
هامش
( 1 ) . 2 / 457 .
( 2 ) . 6 / 21 .
( 3 ) . 8 / 156 .
( 4 ) . 3 / 39 .
( 5 ) صحيح مسلم 6 / 21 .
( 6 ) ص 29 .
( 7 ) مجمع الزوائد 5 / 224 و 225 .
( 8 ) مجمع الزوائد 5 / 219 .