نماز خواند . و اين دلالت دارد بر اين كه مروان به پيروى از معاويه چنان كرده چون از طرف او فرماندار مدينه بوده است . عبد الرزاق از ابن جريج از زهرى روايت مىكند كه اولين كسى كه خطبه خواندن پيش از نماز را در عيد بدعت نهاد معاويه بود . ابن منذر از ابن سيرين چنين روايت مىكند كه اولين كسى كه اين كار را كرد زياد در بصره بود . عياض مىگويد : اين دو روايت با روايتى كه آن كار را به مروان نسبت مىدهد منافات ندارد ، زيرا مروان و زياد هر دو استاندار معاويه بودهاند ، و روايت چنين توجيه مىشود كه نخست معاويه انجام داده و سپس استانداران و مأمورانش از او تقليد كردهاند » . ( 1 )
سكتوارى در « محاضرة الاوائل » مىنويسد : « اولين كسى كه خطبه را پيش از نماز خواند معاويه بود . و سپس حكام مروانى مثل مروان و زياد - كه در عراق انجام داده - از او پيروى كردند و معاويه اين كار را در مدينهء مشرفه انجام داد . » ( 2 )
در جلد هشتم ، سنت ثابت و مسلم را در مورد خطبهء نماز عيدين شرح داديم و گفتيم كه پس از نماز خوانده مىشود و پيامبر ( ص ) چنين مىكرده و نيز ابو بكر و عمر ، و عثمان در روزهاى اول حكومتش به پيروى از پيامبر اكرم ( ص ) ، لكن عثمان بعدها چون نمىخواسته خطبهء خويش را به صورتى دلپسند خلق در آورد و مردم براى شنيدنش نمىنشستهاند بنا كرده به خواندن خطبه پيش از نماز تا به انتظار شروع نماز بنشينند و اجبارا حرفهاى او را بشنوند . سپس استاندارانش و خويشاوندان امويش كه پس از او بر مردم مسلط گشتهاند - گرچه به علت ديگرى بوده - به تقليد وى چنين كردهاند .
اينها چون چنگ آهنين خويش بر گلوى خلق فشردند بنا كردند به دشنام دادن امير المؤمنين على بن ابيطالب ( ع ) در نطقها و خطبهها ، و مردم چون آن را روا و شايسته نمىديدند برخاسته مىپراكندند ، به همين سبب بر آن شدند كه خطبه را پيش از نماز بخوانند تا مردم اجبارا بشنوند .
نخستين كسى كه بدعت دشنام دادن به خاندان پيامبر ( ص ) را گذاشت
هامش
( 1 ) شرح « موطأ » 1 / 324 .
( 2 ) ص 144 .