در نماز عيد رسول خدا ( ص ) و ابوبكر و عمر حضور داشتهام . همه شان نماز را پيش از خطبه مىخواندند .
دربارهء كسى كه اولين بار اين ترتيب را تغيير داده اختلاف است : در صحيح « مسلم » روايتى از طارق بن شهاب هست كه مىگويد : اولين كسى كه در نماز عيد خطبه را پيش از نماز خواند مروان بود . و در روايت ابن منذر با سند صحيح از حسن بصرى آمده كه اولين كسى كه پيش از نماز خطبه خواند عثمان بود كه طبق معمول در مقام پيشنمازى مردم نخست نماز خواند و بعد خطبه ، اما چون ديد بعضى از مردم به نماز نمىرسند اين كار را كرد يعنى خطبه را پيش از نماز خواند . اين علت غير از آن است كه مروان به آن استناد جسته است ، زيرا عثمان براى رعايت مصلحت مردم كه رسيدن به نماز عيد باشد چنين كرد ، اما مروان مصلحتى را كه مردم در شنيدن خطبه دارند رعايت كرده است . اما گفتهاند : در زمان مروان چون در خطبه به كسانى كه شايسته نيست دشنام داده مىشد و بعضى را بيش از حد ستايش و تمجيد مىنمودند مردم عمدا پس از نماز برخاسته براى شنيدن خطبه نمىماندند ، در نتيجه وى مصلحت خويش را رعايت كرد . و احتمال مىرود عثمان بر خلاف مروان كه پيوسته خطبه را پيش از نماز مىخوانده گاهى چنين مىكرده است به همين جهت اين كار را به مروان نسبت دادهاند .
روايت ديگرى هست كه همين كار را كه عثمان مىكرده عمر مىكرده است .
عياض و بعضى كه نظر او را پذيرفتهاند گفتهاند : اين روايت « صحيح » نيست و قابل تأمل است ، زيرا عبد الرزاق و ابن ابى شيبه هر دو آن را از قول ابن عيينه از يحيى بن سعيد انصارى از يوسف بن عبد اللَّه بن سلام روايت كردهاند و اين سندى صحيح است ، اما دو روايتى كه از ابن عباس و ابن عمر هست با آن معارضه دارد ، و اگر بتوان ميان آنها سازگارى دارد به اين طريق خواهد بود كه بگوئيم اين كار از وى به ندرت سر زده است و گرنه آنچه در دو « صحيح » مسلم و بخارى آمده صحيحتر خواهد بود . شافعى از عبد اللَّه بن يزيد روايتى شبيه روايت ابن عباس ثبت كرده و مىافزايد : اين روش ادامه داشت تا معاويه آمد و خطبه را پيش از
الغدير ( فارسي ) — صفحة 22
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٢