لبيك مىگفت تا رمى جمرهء عقبه .
سنتى كه آن جماعت درباره اش اتفاق دارند و فقيهان و مفتيان بر آن صحه گذاشتهاند چنين است . ابن حزم در « المحلى » مىنويسد : « از لبيك گفتن تا پرتاب آخرين ريگ جمرهء عقبه نبايد دست كشيد . مالك گفته است چون به عرفه روانه شوى لبيك گفتن تمام مىشود » . آنگاه دلائل مالك را رد كرده بىاعتبار مىشمارد . ( 1 )
ليكن نظر مالك را كمى بيشتر ملاحظه كرديد و ديديد بر خلاف آن است كه ابن حزم گفته و به وى نسبت داده است . و در جاى ديگر كتابش مىنويسد : « دست از لبيك گفتن نمىكشد تا رمى جمره ، و اين عقيدهء ابو حنيفه و شافعى و احمد حنبل و اسحاق و ابو سليمان است » . ( 2 )
ملك العلماء در كتاب « بدايع » مىنويسد : « دست از لبيك گفتن نبايد بكشيد .
و اين نظر عموم علما است . مالك مىگويد چون به عرفه رود دست از لبيك گفتن برمىدارد ، اما درست همان است كه عموم علما گفتهاند » . ( 3 ) ابن حجر در « فتح البارى » مىنويسد : « شافعى و ابو حنيفه و ثورى و احمد حنبل و اسحاق و پيروانشان گفتهاند كه بايد به لبيك گفتن ادامه داد » . ( 4 ) در « نيل الاوطار » آمده كه « لبيك گفتن تا رمى جمرهء عقبه ادامه پيدا مىكند . و اين عقيدهء عامه ( ى دانشمندان و فقيهان ) است » . ( 5 )
اين رويه اى است كه متقدمان و متأخران و همهء امت درباره اش همداستان است ، ليكن معاويه چون با على عليه السلام دشمن است و مىبيند حضرتش به اين سنت پايبند است براى اين كه بر خلاف وى عمل كند بر خلاف سنت عمل مىكند و ثابت مىنمايد در دشمنى و مخالفت با مولاى متقيان تا جائى پيش مىرود كه سنت و احكام الهى را زير پا مىگذارد و آنچه را مايهء آراستگى و شكوه حج است از بين مىبرد . اين نظريه و رويهء كسى است كه برخى خليفهء مسلمانانش شمردهاند و اين
هامش
( 1 ) . 7 / 135 .
( 2 ) ص 136 .
( 3 ) . 2 / 154 .
( 4 ) . 3 / 419 .
( 5 ) . 5 / 55 .