سبب ميشد ميان مردم اختلاف نظر بوجود آيد و تمايلات و اغراض دگرگونه شود و مذاهب سياسى متباينى پديد آيد . مردمى كه به تعاليم قرآن و سنت پيامبر ( ص ) و روش صحابى او ( ابو بكر و عمر ) پايبند بودند ميديدند كارهائى صورت ميگيرد كه منكر و ناروا و نو پيدا است و مىخواستند با آنها مثل عمر با قاطعيت و شدت مقابله شود تا روحيه و عقايد تودهها از آثار سوء آنان در امان ماند . جوانان تازه بدوران رسيده قريش و ديگر قبائل عرب با اين كارها و حوادث با روحيهء ديگرى برخورد ميكردند با روحيه اى جديد و آميخته به طمع و بلند پروازى و انحصارگرى و آرزوهاى دور و دراز ، و تلاش و خواهشى كه حد و اندازه نميشناخت . بدينسان در راه برآوردن مطامع و خواهشها و رسيدن به هدفهاى خويش بناى رقابت و همچشمى و كشمكش را گذاشتند نه فقط بر سر مناصب و مقامات حكومتى بلكه بر سر هر چيز . حوادث و جريانات جديد جوانان و پيران را به همانجا راند كه رانده شدند . سرزمينهاى پهناورى كه به تصرف مسلمانان درآمده بود و عوائد سرشارى كه از اين سرزمينها به صورت ماليات ارضى و غير ارضى بدست ميآمد لازم آورد كه در ادارهء اين سرزمينها و استفاده از درآمدهاى سرشار و هنگفت آن رقابت و كشمكش درگيرد ، و در اين چه شگفتى هست ؟ يا در اين چه تعجبى است كه كشورها و سرزمينهاى فتح ناشده را بنگرند و امكانات و فرصت و شرايط را مناسب لشكر كشى و فتح ببينند و از پى فتح آن برقابت و پيشدستى برخيزند ؟
يا چرا اگر در پى دنيا و دنيا دوستند در راه كسب افتخار و غنائم و عوائد بر هم پيشدستى ننمايند و اگر در طلب آخرتند در همين راه از هم سبقت نجويند ؟ و آنگاه اگر در ادارهء اين كشورهاى پهناور و عوائد هنگفت و در سياست كشور دارى با هم اختلاف پيدا كردند چه عجب ؟ ! و در صورتى كه آنعده از جوانان قريش كه طمعكار و بلند پرواز بودند به راههاى هموارى تاختند كه به افتخار و شكوه و قدرت سياسى و ثروت مىرساند شگفت نخواهد بود و نه اين كه جوانان انصارى يا ساير قبائل عرب در اين راه به رقابت با ايشان پردازند يا اگر ديدند خليفه نميگذارد در اين رقابت و مسابقه شركت جويند يا قريش را امكان ميدهد و مزيت مينهد و مهمترين مناصب سياسى و موقعيتهاى اقتصادى
الغدير ( فارسي ) — صفحة 57
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٥٧