پيشتاز و مقتدا شدند ، و چرا پيش از آمدن آنها و قبل از اين كه آنان به مخالفت برخيزند مخالفت و معارضه داشتند ؟
ما در اين مطلب با دكتر طه حسين همراهيم كه ميگويد : « به گمان قوى اين عبد اللَّه بن سبا - اگر همهء رواياتى كه دربارهء او هست به لحاظ سند صحيح و درست باشد - سخنهائى را كه گفته و تبليغاتى را كه كرده آنگاه بوده است كه آشوب درگير گشته و اختلاف داخلى شدت گرفته است . بنابر اين او فتنه برنيانگيخته بلكه از آن بهره بردارى كرده است . همچنين ظن قوى ميرود كه دشمنان شيعه در دورهء حكومت امويان و عباسيان در امر اين عبد اللَّه بن سبا مبالغه كردهاند تا از طرفى در بدعتها و خلافكاريهائى كه به عثمان و استاندارانش نسبت داده شده ترديد نمايند و از طرف ديگر بر على ( ع ) و شيعه اش جنايت روا دارند ، به همين جهت بعضى كارهاى شيعه را به گردن يهودىيى مياندازند كه براى اين كه به مسلمانان لطمه بزند اظهار مسلمانى كرده است . چه بسيار است جناياتى كه دشمنان شيعه بر شيعه روا داشتهاند و چه بسيار است نسبتهاى جنايت آميزى كه شيعه در قضيهء عثمان و در قضاياى ديگر به دشمنانش داده است .
بنابر اين ، بايد در برابر تمام اين روايات ( كه دربارهء عبد اللَّه بن سبا ساخته شده ) وضعى احتياطگرانه و خود پاينده و انديشمندانه بگيريم و مسلمانان را در صدر اسلام برتر و بزرگوارتر از اين بدانيم كه مردى بتواند دين و سياست و عقل و اراده شان را ببازى بگيرد كه از صنعاء آمده و پدرش يهودى و مادرش سياهپوست بوده باشد و خودش يهودى و به قصد اين كه مسلمانان را بفريبد و به آنان ضربه بزند و نه از روى خدا ترسى يا دلبستگى تظاهر به اسلام كرده است . سپس در فرصتهاى مناسبى كه در پى آن بوده مسلمانان را عليه خليفه شان تحريك كرده تا او را كشتهاند و آنان را سپس يا پيش از آن متشتت كرده و به صورت احزاب و دستههاى مختلف درآورده است .
اينها امورى است كه با عقل جور درنميآيد و نه در برابر نقد و سنجش استوارى ميآرد و روا نيست تاريخ را بر اساس آنها بنياد نهاد . حقيقت مسلم و آشكارى كه نميتوان در آن شك و ترديد نمود اين است كه شرايط حيات اسلامى در آن هنگام چنان بود كه
الغدير ( فارسي ) — صفحة 56
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٥٦