دربارهء مهربانيش بايستى از امير المؤمنين على ( ع ) پرسيد آن هنگام كه به مزار برادرش - پيامبر خدا ( ص ) - پناه برد و گريان ميگفت : اى برادر مادريم ! اينجماعت مرا ناتوان و خوار ساختند و نزديك بود مرا بكشند . ( 1 )
اينها و امثالش دلائلى هستند قاطع و روشنگر بر اين كه ابو بكر « مهربانترين فرد امت » است !
راجع به اين كه عمر در امور دين سختگيرترين فرد امت باشد ، روشن است كه سختگيرى در امور دين به خشونت و بد زبانى و قلدرى نيست بلكه به جديت در تطبيق قرآن و سنت و اجراى احكام آن است و رفتار بموجب آن ، و ميدانيم كه آنمرد چه بسيار از آن تخلف ورزيده و سرپيچيده و پشت سر افكنده است و به رأى و دلخواه خويش كه بخلاف حكم خدا و سنت پيامبر بوده عمل كرده است ، بگذريم از مواردى كه حكم خدا و پيامبر ( ص ) را نميدانسته و تخلفاتش از روى نادانى و بىاطلاعى بوده است . خشونت و سختگيرى بدون علم و از روى نادانى چه ارزشى دارد ؟ ! كسى كه تعاليم و احكام اساسى دين را زير پا ميگذارد پافشارى و سختگيريش در موارد جزئى و فرعى چه اهميتى ميتواند داشته باشد ؟ ! سختگيرى و شدت عمل كسى كه از سنن و رويهء مشهود و ثابت اسلام منحرف مىشود و راه خود سرى ميرود ؟ ! دگر بار بحثى را كه در جلد ششم زير عنوان « روايات نادر در مقدار دانش عمر » داشتيم به خاطر آوريد تا شواهد زنده اى از اين خصوصيت عمر در برابرتان قرار گيرد ، و آنگاه حقيقت امرش هر چه روشنتر نمايد .
براى اين مطلب كه عثمان راستگوترين فرد امت از سر شرم و حيا بوده است جلد هشتم و نهم « غدير » دلالت كافى دارد و هر صفحهء آن آيتى و برهانى از آن صفت و خصوصيت وى است ، و علاوه بر آنها بحثى كه در همين جلد در « شرم و حياى عثمان » كرديم .
هامش
( 1 ) رك : جلد هفتم - آيه اى است زبانحال هارون خطاب به موسى ( ع ) .