فرمود : « مهربانترينتان ابو بكر است و سختگيرترينتان در امور دين عمر ، تواناترينتان در قرائت قرآن أبى ، راستگوترينتان از سر شرم عثمان ، حلال و حرام شناسترينتان معاذ بن جبل ، فريضه دان ( يا گزار ) تان زيد بن ثابت ، و هر امتى امينى دارد و امين اين امت ابو عبيدهء جراح است . »
اين را ابن عساكر در تاريخش با حذف سند ثبت كرده است به اين عبارت :
« مهربانترين فرد امتم ابو بكر است و سختگيرترينشان در دين خدا عمر ، راستگو - ترينشان از سر شرم عثمان ، فريضه دان ( يا گزار ) شان زيد ، تواناترينشان در قرائت قرآن ابى بن كعب . . . » ( 1 ) و در جاى ديگر از طريق ابو سعيد خدرى ثبت كرده و مىافزايد : عقيلى ميگويد : سندهاى اين روايات « غير محفوظ » است و متن آنها معروف . ( 2 )
امينى گويد : افسانهء شگفت انگيز و خنده آورى است كه خلف بزار داستان كرده است كسى كه « ثقه » و امين و عابد و فاضل است و شرابخوار ! ابو جعفر نفيلى ميگويد : اگر آن آفت شرابخوارى در وى نبود از راويان سنت و حديث شمرده ميشد .
نام وى نزد احمد - پيشواى حنبليان - برده مىشود و ميگويند : او شراب مىخورد ! ميگويد : خبر اين به ما رسيده است ، لكن به خدا قسم او چه شراب بخورد و چه شراب نخورد به نظر ما « ثقه » و امين و درستكار است ! ( 3 )
همين روايتش گواه صادقى است بر صحت اطلاعى كه به احمد حنبل دربارهء خلف بزار رسيده است ، و كسانى كه آن روايت را از چنين موجودى گرفته و ثبت و نقل كردهاند دستخوش مستى هواخواهى و غرضورزى و جانبگيرى بودهاند .
خطيب بغدادى براى پاك نمودن دامن آلودهء اين « ثقهء » امين از پليدى ميگسارى نقل قولى آورده است از محمد بن احمد بن رزق از محمد بن حسن بن زياد نقاش .
هامش
( 1 ) تاريخ ابن عساكر 1 / 325 .
( 2 ) . 6 / 199 .
( 3 ) خودتان در سخنش داورى كنيد .