از اوزاعى شامى از حسان بن عطيهء دمشقى از پيامبر اكرم ( ص ) روايت « مرسلى » آورده كه به عثمان فرمود : خدا از تو در گذرد ، از همهء كارهائى كه كرده اى و آنچه در انجامش كوتاهى نموده اى و آنچه در پنهان و آشكار كرده اى و هر چه قبلا انجام داده اى و هر چه تا بقيامت خواهى كرد . » ( 1 )
امينى گويد : در سند اين روايت دروغين ناقص سند ، هرگاه جز نام محمد بن قاسم - آن هواخواه عثمان - نبود براى بطلان و نادرستىاش كافى مينمود . ابن كثير كه به اين روايت جعلى بى پايه استناد مىكند مگر سخن حديثشناسان را دربارهء محمد بن قاسم نديده يا از ياد برده است . مگر نميدانسته كه نسائى دربارهء او ميگويد : مورد اعتماد نيست و احمد حنبل او را دروغگو خوانده است . ترمذى ميگويد : احمد حنبل دربارهء او سخن گفته و او را « ضعيف » دانسته است . ابو حاتم ميگويد : « قوى » نيست و از روايتش خوشم نميآيد . ابو داود ميگويد : غير قابل اعتماد است و نه امين ، و رواياتش جعلى است . ابن عدى ميگويد : عموم رواياتش قابل پيروى نيست . براء ميگويد : رواياتى كه او نقل كرده قابل پيروى نيست . دارقطنى ميگويد : دروغساز است . ابن قاسم ميگويد : رواياتش جعلى است ، و خودش راوىيى نيست . بخارى از قول احمد ميگويد : رواياتش را دور انداختهايم . يا در جاى ديگر ميگويد : احمد حنبل او را دروغگو خوانده است . ابن حبان ميگويد : از زبان اشخاص مورد اعتماد چيزهائى را كه نگفتهاند نقل مىكند . رواياتش قابل استناد نيست . عقيلى ميگويد :
بعضى او را بعنوان راوى شناختهاند و برخى نه . احمد حنبل او را ترك كرده و گفته است : رواياتش روايات بدى است . ابو احمد حاكم نيشابورى ميگويد : به نظر حديثشناسان « قوى » شمرده نميشود . بغوى ميگويد : سست روايت است . ازدى ميگويد : متروك و مطرود است ( 2 ) .
هامش
( 1 ) . 7 / 217 .
( 2 ) ميزان الاعتدال 3 / 123 - تهذيب التهذيب 9 / 407 .