از نظر گذرانده و مورد تأمل و دقت قرار داده باشد به روحيات و پايه و مقامش پى برده است . به تفصيل برگذاردن آن نيز به همين جهت بود ، تا در اثناى كاوش و پژوهش و سنجش ، مقياس و شناختى بدست آمده باشد و ما را در بررسى و ارزشيابى رواياتى كه درباره اش هست به كار آيد ، و بتوانيم در پرتو آن و با شناخت قطعى و دقيقى كه از او به عمل آوردهايم آنها را بسنجيم و تكليفشان را معين نمائيم ، هر چه را با آن جور و اندازه آمد ثابت بدانيم و نگاهداريم و هر چه را ناجور و بى قواره به دور افكنيم خاصه رواياتى را كه در تمجيد و در فضائلش هست و بسيارى را از روى مبالغه و غلو ساختهاند .
آنچه تاكنون آورديم از زشتخوئى و بد سرشتى و خلافكاريش و مواردى كه تن به غرائز و اميالش سپرده يا بد كردارى نموده و در حكومت و اداره خشونت و بيداد بخرج داده و راه نه از دين بلكه از شهوت جسته و سر از قانون اسلام پيچيده و پستى نموده و سست رائى و بد زبانى و ديگر كارها كه هم ناپسند است و هم بدعاقبت و مايهء كيفر آخرت ، به هيچ محققى مجال اين را نميدهد كه رواياتى را كه در فضائل و مكارم وى به دروغ ساخته و رواج دادهاند باور دارد خواه سند آنها سست باشد و خواه محكم ! چنان كه آراء و نظريات اصحاب پيش كسوت پيامبر اكرم ( ص ) - كه پيشتر در همين جلد - از نظرتان گذشت مجالى براى اين باقى نميگذارد كه بحث از صحت آن روايات ساختگى كه در تمجيد و تعريف عثمان هست پيش آيد تا چه رسد به بحث از اثبات آن ! در مضمون آن روايات دروغين خواه آنها كه ( مرسل ) است و سندش ناتمام و خواه آنها كه ( مسند ) و كامل است تمايلات هوسناك و غرضورزى مشتى بصرى يا شامى را مىبينيد كه غالبا نقل و روايت خويش را به بردگان آزاد شدهء عثمان يا بافراد خانوادهء بى اعتبارش ميرسانند ، و همين مىرساند كه از ساختههاى معاويه بنفع عثمان است بنفع خليفه اى كه حكومتش را نرده بان وصول به سلطنت و لذت كرده بود . معاويه خروارها سيم و زر خرج ميكرد تا احاديثى در فضيلت و تمجيد افراد خانواده اش - همان شجره اى كه قرآن وصفش كرده - يعنى بنى اميه عموما و شاخهء خانوادهء ابى العاص مخصوصا بسازند . متن بيشتر اين روايات جعلى بقدرى سست و رسوا است كه هر گونه تلاش براى توجيه و تصحيح آن را به باد ميدهد و بى اساس و پوچى و كذب خود را ثابت ميدارد .
الغدير ( فارسي ) — صفحة 139
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص١٣٩