شمارهء بردگانى كه عثمان - رضى اللَّه عنه - آزاد ساخته به دو هزار و چهار صد ميرسد .
از فروتنى در دورهء خلافت گاه پشت سر خود خدمتكارش را سوار ميكرد و هيچكس آن را عيب نميگرفت . روز را به روزه و شب را بجز پارهء اول آن به نماز ميگذراند ، و در نماز شب قرآن را ختم ميكرد ، و بسيار اتفاق ميافتاد كه قرآن را در يك ركعت نمازش ختم ميكرد . چون از كنار گورستان ميگذشت چندان ميگريست كه اشك از محاسنش سرازير ميشد . از ده تنى بود كه پيامبر ( ص ) به آنان مژدهء بهشت داد ، و از اصحابى بود كه پيامبر ( ص ) در موقع وفات از آنان خشنود بود . از پيشگامان اسلام بشمار ميرفت ، زيرا پس از ابو بكر و على و زيد بن حارثه مسلمان شد . پيامبر ( ص ) براى او گواهى داد كه در زندگانى دنيا زاهد است و در آخرت در بهشت ، زيرا صحت اين روايت مسلم شده كه فرمود : خدا ترا بيامرزد اى عثمان ! نه تو از دنيا ربوده اى و نه دنيا ترا در ربوده است . ( 1 ) فتوحات در دورهء خلافت وى دامنه يافت . آفريقا ( ى شمالى ) ، منطقهء ساحلى رود اردن ، سواحل روم ، استخر و فارس ، طبرستان ، سيستان و ديگر بلاد به تصرف مسلمانان در آمد . دارائى اصحاب در اين دوره فزونى گرفت چندانكه كنيزى را به هموزنش ( سيم يازر ) خريد و فروش ميكردند و اسبى را بيكصد هزار ، و يك اصله درخت خرما به هزار ( درهم ) . حسن بصرى ميگويد : خواربار در زمان عثمان فراوان بود و خير و در آمد بسيار . مردم در جنگ تبوك دچار قحطى گشتند ، غذائى براى آنان خريد كه سپاه را بسنده بود . ابو يعلى از جابر نقل مىكند كه پيامبر ( ص ) فرمود :
عثمان در بهشت است . و فرمود هر پيامبرى همدمى در بهشت دارد و همدم من عثمان بن عفان است . بموجب روايت ديگرى فرمود : هر پيامبرى همدمى در بهشت دارد و همدم من در آن عثمان بن عفان است . و فرمود : به شفاعت عثمان هفتاد هزار نفر كه جملگى مستحق دوزخند بدون محاسبه وارد بهشت ميشوند . ابو يعلى از انس - رضى اللَّه عنه - نقل مىكند كه نخستين مهاجرى كه با خانوادهء خويش به حبشه هجرت كرد عثمان بن
هامش
( 1 ) آيا اين روايتى كه ادعا ميكنند صحيح و براستى از پيامبر اكرم ( ص ) است با آن شرح حالى كه از او آورده شد سازگار است ؟ اين را ندانسته ميگويند و نقط ميبافند .