عثمان و اجماع
در انبوه روايات تاريخى ، سخن و نظريهء اصحاب پيامبر ( ص ) اعم از مهاجران و انصار دربارهء عثمان را دريافتيم ، سخنانى را كه يكايك مهاجران و انصار دربارهء او به زبان آوردهاند يا سخن دسته جمعى ايشان را . اين جمله اظهار نظر كه به دويست اظهار نظر و سخن ميرسد ثابت مينمايد كه همهء اصحاب پيامبر ( ص ) در انتقاد رويهء عثمان و مخالفت و ضديت با او همداستان بودهاند جز چهار نفر كه عبارتند از : زيد بن ثابت ، حسّان بن ثابت ، كعب بن مالك ، و اسيد ساعدى . از اين چهار نفر كه بگذريم اصحاب هر يك بنوعى با عثمان مخالفت نمودهاند : يكى در كشتنش شركت داشته ، ديگرى مردم را به قتلش تشويق نموده يا كشندگانش را تحسين كرده است ، سومى بدعتهايش را بر شمرده و محكوم نموده ، يا در تزلزل حكومتش كوشيده ، يا زبان بدشنامش گشوده ، يا از رويه اش انتقاد كرده و او را امر بمعروف و نهى از منكر نموده ، يا از ياريش خوددارى ورزيده و كار مخالفان و انقلابيون را بر خلاف اصول و دستورات اسلام نيافته و آنها را از مبارزهء تبليغاتى باز نداشته و حق را به جانب عثمان نديده و نه به دفاع از او برخاسته است . اين همداستانى و اتفاق در محكوميت عثمان و رويه اش دليل بر حقيقت بزرگى است ، دليل اين كه كار و رويهء عثمان بطور آشكار و صريح بر خلاف اسلام بوده و جاى ترديد و اهمال براى اصحاب پيامبر ( ص ) باقى نگذاشته است . نظر اجماعى و دسته جمعى اصحاب نميتواند خطا شمرده شود زيرا چنان كه مولا امير المؤمنين ( ع ) ميفرمايد : خدا نميگذارد آنان بطور دسته جمعى گمراه يا دچار عدم بصيرت شوند . از طرفى ، تحقق اتفاق آراء و اجماعى كه در محكوميت عثمان و رويه اش نشان دادهاند امرى مسلمتر و ثابتتر است از اجماعى كه ميگويند قبلا در انتخاب ابوبكر داشتهاند .