و كسانى جز ايشان در مكه فرود آمده زيرا ايشان مىگويند در هر سوره اى كه دو واژهء « اى مردم ! » ديده شود در مكه فرود آمده است ( 1 ) و اگر هم برداشت ديگران را بگيريم بايد بگوئيم كه فراز بالا در همان آغاز كوچ كردن ، به مدينه فرود آمده زيرا برداشتى كه قرطبى در تفسيرش 5 / 1 درست شمرده و ديگران نيز آن را پذيرفتهاند بر بنياد گزارشى است كه در صحيح بخارى ( 2 ) از زبان عايشه آمده كه وى گفته : سورهء نساء در هنگامى فرود آمد كه من در نزد برانگيختهء خدا ( ص ) بودم و هر يك از اين دو برداشت را كه بگيريم - چنان چه در « الاتقان 1 / 17 آمده - بايد بگوئيم كه دستور ياد شده ، هم پيش از رسيدن دستور به خوددارى از آمرزش خواهى - در سورهء برائت - آمده و هم پيش از فرود آمدن بيست سورهء ديگر كه پس از سورهء نساء و پيش از سورهء برائت فرود آمده است .
و باز آمرزش خواهى پيامبر به آن گونه ، با اين سخن ديگر از خداى پاك نيز ناساز است كه مىگويد : آنان كه با چشم پوشى از گروندگان به آئين راستين ، كسانى را كه از آن آئين بيروناند دوست و سرپرست خود مىگيرند آيا ارجمندى را نزد آنان مىجويند ؟
اين فراز نيز در آيهء 139 از سورهء نساء است كه روشن شد پيش از سورهء برائت و دستور به خوددارى از آمرزش خواهى فرود آمده است .
و با اين سخن ديگر از خداى برتر از پندار نيز ناسازگار است كه مىگويد :
گروندگان به آئين راستين نبايستى با چشم پوشى از گروندگان ، كسانى را دوست و سرپرست خويش بگيرند كه از مرز آئين درست ، بيروناند و هر كس چنين كند او را با خدا سر و كارى نيست مگر آن كه پروا و بيمى از ايشان
هامش
( 1 ) تفسير قرطبى 5 / 1
( 2 ) ج 7 / 30 در نامهء روشنگرى قرآن بخش گرد آورى قرآن ، قرطبى نيز در تفسير خود آن را ياد كرده است 5 / 1