اين كه صاحب المنار مىگويد : « اگر اين كار برتر بود همهء صحابه آن را ترك نمىكردند » سخنى بر خلاف قانون استدلال است و در تلخيص ، حكايت كرده - كه به نقل احمد - ابن عيينه حديث را به اين گونه تفسير مىكرده كه فقط قصد سفر از نزد كسان ، بايستى براى حج و عمره باشد ولى اين معنى نه با كلمهء اهلال ( احرام بستن ) كه در حديث اين باب آمده سازش دارد و نه با كلمهء احرام در حديث بوهريره پايان
دقت در منقولات گذشته - اعم از سخنان پيامبر و ديگران - مىرساند كه احرام بستن پيش از رسيدن به ميقات اجماعا جايز است و اختلاف در اين است كه آيا بهتر است پيش از آن احرام بست يا از همانجا ، ولى خليفه به گونه اى كه شايسته بوده در اين باره تأمل ننموده و اجتهاد لازم را به كار نينداخته ، يا از سنت منقول پيامبر بىخبر بوده كه شروع كرده است به سرزنش عبد اللَّه پسر عامر ، يا خوش ميداشته كه دربارهء اين مسأله فتوائى مخصوص داشته باشد با آن كه شمس الدين بو عبد اللَّه ذهبى گفته :
« علم همان سخنى است كه خدا و رسول او گفتهاند - البته اگر نسبت آن به ايشان مسلم باشد - و نيز اجماع است ، پس در اين زمينهها به گوش .
بپرهيز كه از روى نادانى ، سخن پيامبر و فتواى يك فقيه را در كنار هم نهى و هر دو را برابر شناسى . »
اينك با من بيائيد تا نگاهى ديگر بيفكنيم به آن چه از قول ابن حزم آورديم كه « عثمان هيچ كار نيكوئى را عيب نمىگرفته . . . » تا ببينيم اين سخن هيچ دليلى ندارد مگر خوشبينى به عثمان و اين صفت را نيز اگر چه در روبرو شدن با كارهاى همهء مسلمانان - تا وقتى مانعى نباشد ، بايستى حفظ كرد ولى روش آن مرد نمىگذارد كه چنان خوش بينىهائى را دربارهء او روا بشمريم . دربارهء مسألهء طرح شده نيز سنت ثابت پيامبر را دانستى و آن گاه جلوگيرى عثمان از رفتار بر طبق آن ، به جز مخالفت با سنت معنى ندارد و كار ساده اى هم نيست كه
الغدير ( فارسي ) — صفحة 348
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٣٤٨