و به گزارش بوداود : ارزش خونبها در روزگار برانگيختهء خدا برابر با 800 دينار زر بود - يا 8000 درم سيم - و خونبهاى پيروان ديگر نامههاى آسمانى نيز در آن روز نيم مسلمانان بود . و به همين گونه ماند تا عمر به فرمانروائى رسيد و به سخنرانى برخاست و گفت : راستى اين كه شتر گران شده . پس عمر براى زرداران نيز هزار دينار بايسته گردانيد . سنن بو داود 2 / 251
و در گزارشى ديگر از ابو داود : خونبهاى نامسلمانى كه با مسلمانان پيمان آشتى بسته نيم خونبهاى يك آزاد است . 2 / 257
و در گزارش بو عاصم ضحاك در الديات ص 51 خونبهاى نامسلمان نيم خونبهاى مسلمان است و هيچ مسلمان را در برابر نامسلمان نبايد كشت
خطابى در شرح سنن ابن ماجه در زير گزارش بالا مىنويسد 2 / 142 : در بارهء خونبهاى پيروان ديگر نامههاى آسمانى ، چيزى روشنتر از اين نيست و مالك و احمد نيز بر همين رفتهاند و اصحاب بوحنيفه گويند : خونبهاى آنان برابر با خونبهاى مسلمانان است و شافعى گويد : يك سوم خونبهاى مسلمانان است و انگيزهء آن ، پيش چشم داشتن آن گزارش است كه در زنجيره اش كاستىاى نيست .
نسائى در سنن خود 8 / 45 از زبان عبد اللَّه پسر عمر آورده است كه پيامبر گفت :
خونبهاى نامسلمان نيم خونبهاى مؤمن است . اين گزارش را ترمذى نيز در سنن خود 1 / 169 آورده است .
اين بود آئين نامهء برانگيختهء خدا ( ص ) ؛ و توده نيز بر همان رفتهاند و آئين شناسان آموزشگاهها نيز آن را بنياد كار گرفتهاند و تنها بوحنيفه در اين دو زمينه ناسازگارىها نموده و برداشتهاى نسنجيده آورده و بهانه هائى را دست آويز گردانيده كه نشاندهندهء كوتاه دستى او است در دريافت آئيننامههاى پيامبر و شناخت گزارشها و آگاهى از نامهء خدا . و بسيارى از بزرگان گروهها زير بنياد برداشتش را دربارهء هر دو زمينه باز نموده و سستى آن را نشان داده و با گستردگى در بيهودگى آن ، داد سخن دادهاند كه در اين باره مىتوانى به گفتار امام شافعى
الغدير ( فارسي ) — صفحة 284
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٨٤