دگرگون نمودند - چگونه به درگاه خداى پاك نزديك توان شد ؟ شوكانى در نيل الاوطار 3 / 363 مىنويسد : دربارهء اين كه آيا پيش انداختن سخنرانى - در نماز آن دو جشن - درست است يا نه برداشتها با هم سازگار نيست از آن چه در مختصر مزنى آمده بر مىآيد كه شافعى ، درستى آن را گردن نمىنهاده . و نووى نيز در شرح مهذب همين را مىگويد : از نماى سخن شافعى - به گونه اى چون و چرا ناپذير - بر مىآيد كه وى درستى آن را گردن نمىنهاد . سپس خود گويد : درست نيز همين است .
پس از عثمان ، زورمندان اموى نيز از شيوهء او پيروى كردند و با آئين نامهء پيامبر كه بايستى پيروى مىشد ناسازگارى نموده سخنرانى را پيش انداختند ، با اين همه انگيزهء عثمان در كار خويش به جز آن بود كه آيندگانش داشتند زيرا او با دشوارى سخن مىراند و انجمنيان را نيز سخنانى كه او به زور سرهم مىكرد و بافت درستى نداشت خوش نمىآمد و از اين روى پراكنده مىشدند و براى شنيدن نمىماندند و او سخنرانى را پيش انداخت تا هر گونه شده آن را به گوش ايشان برساند زيرا كه آنان چشم به راه نماز بودند و پيش از گزاردن آن نمىتوانستند پراكنده گردند .
جاحظ گفته : عثمان پسر عفان ( رض ) بر فراز منبر شد و سخن راندن بر او دشوار گرديد پس گفت : راستى اين كه بوبكر و عمر براى اين جايگاه ، گفتارى آماده مىكردند و شما به پيشواى دادگر نيازمندتريد تا به پيشواى سخنور و اگر خدا خواهد در آينده سخنرانىها براى شما مىكنم و خواهيد دانست ( 1 )
و بلاذرى در الانساب 5 / 24 مىنويسد : راستى اين كه چون دست فرمانبرى به عثمان دادند او بسوى مردم بيرون شد پس به سخن پرداخت ، خداى را بستود و بر او آفرين كرد و سپس گفت : هان ! اى مردم ! راستى كه كار سوارى نخستين براى نخستين بار دشوار است و راستى اين كه پس از امروز روزهائى هست و اگر
هامش
( 1 ) البيان و التبيين 1 / 272 و 2 / 195