گزارش بالا را سيوطى در الاوائل و نيز در تاريخ الخلفا ص 111 و سكتوارى در محاضرة الاوائل ص 145 نيز آورده و مىگويند : نخستين كسى كه در دو جشن فطر و قربان ، پيش از نماز سخنرانى كرد عثمان ( ض ) بود .
امينى گويد : آن چه بودنش از آئين نامهء گرامى پيامبر چون و چرا ندارد اين است كه سخنرانى در آن دو جشن بايد پس از نماز باشد . ترمذى در صحيح خود 1 / 170 مىنويسد : نزد دانشوران - از ياران پيامبر ( ص ) و ديگران - برنامه اين بوده كه نماز آن دو جشن پيش از سخنرانى خوانده شود و گويند : نخستين كسى كه پيش از نماز سخنرانى كرد مروان پسر حكم بود پايان .
و اين هم نمونه اى از گزارشهائى كه در اين باره رسيده :
1 - آوردهاند كه پسر عباس گفت : گواهى مىدهم كه برانگيختهء خدا ( ص ) روز جشن فطر يا قربان پيش از سخنرانى نماز مىخواند و سپس سخنرانى مىكرد .
صحيح بخارى 2 / 116 ، صحيح مسلم 1 / 325 ، سنن ابو داود 1 / 178 و 179 سنن ابن ماجه 1 / 385 ، سنن نسائى 3 / 184 ، سنن بيهقى 3 / 296
2 - عبد اللَّه پسر عمر گفت : پيامبر ( ص ) و سپس بوبكر و سپس عمر ، نماز جشن را پيش از سخنرانى مىخواندند . و به گزارش شافعى : راستى اين كه پيامبر و بوبكر و عمر نماز دو جشن را پيش از سخنرانى مىخواندند و به گزارش بخارى :
به راستى كه برانگيختهء خدا ( ص ) در جشن قربان و فطر نماز مىگزارد و پس از نماز به سخنرانى مىپرداخت
صحيح بخارى 2 / 111 و 112 ، صحيح مسلم 1 / 326 ، موطأ مالك 1 / 146 مسند احمد 2 / 38 ، كتاب الام از شافعى 1 / 208 ، سنن ابن ماجه 1 / 387 ، سنن بيهقى 3 / 296 ، سنن ترمذى 1 / 70 ، سنن نسائى 3 / 183 ، المحلى از ابن حزم 5 / 85 ، بدايع الصنايع 1 / 276
3 - بوسعيد خدرى گفت : برانگيختهء خدا ( ص ) روز جشن بيرون مىشد
الغدير ( فارسي ) — صفحة 265
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٢٦٥