11 عثمان برنامهء سخنرانى را پيش از نماز انجام مىدهد
ابن حجر در فتح البارى 2 / 361 مىنويسد : ابن منذر با زنجيره اى درست كه به حسن بصرى مىپيوندد دربارهء عثمان آورده است كه نخستين كس كه پيش از نماز سخنرانى كرد عثمان بود . در آغاز ، نماز مىگزارد و سپس سخنرانى مىكرد سپس ديد كسانى از مردم به نماز نمىرسند پس چنان كرد و پيش از آمدن آنان سخنرانى نمود ( 1 ) و اين انگيزه به جز انگيزه اى است كه مروان را به همين كار واداشت چون عثمان شايسته آن ديد كه توده به نماز برسند و مروان سزاوار آن ديد كه هر گونه شده سخنرانى به گوش ايشان برسد . با اين همه ، گفته شده كه مردم در روزگار مروان آگاهانه از نشستن پاى سخنرانى و گوش دادن به آن سرباز مىزدند زيرا كه در آن ، هم نكوهشها بود براى كسانى كه سزاوار آن نبودند و هم تند روى در ستايش برخى از مردم . اين بود كه مروان سود خود را زمينهء كار ، گردانيد و شايد هم عثمان گهگاهى برنامهء سخنرانى را پيش مىانداخته و مروان با وى ناسازگارى نموده و آن را برنامهء هميشگى گردانيده است .
سخنان بالا را شوكانى هم در نيل الاوطار 3 / 362 ياد كرده است
ابن شبه آورده است كه ابو غسان گفت نخستين كسى كه در نماز گاه بر منبر براى مردم سخنرانى كرد عثمان پسر عفان بود و ابن حجر گفته : شايد هم عثمان اين كار را يك بار كرد و ديگر به جا نياورد تا مروان باز آن را انجام داد فتح البارى 2 / 359 ، نيل الاوطار 3 / 374
هامش
( 1 ) چون و چرا و باز خواست اين فراز را به پژوهشگران باز مىگذاريم .