بگرفت و همچنان تير مىانداخت تا ديدم كمانش در هم شكست ، با ابى بن خلف كه روبرو شد اصحاب گفتند اگر خواهى يكى از ما آهنگ او كند ولى نپذيرفت و حربه را از حارث بن سمت گرفت و سپس اصحاب را چنان تكان سختى داد كه گوئى شتر را به تكان آورند . گفتند : پس ما از گرد او مانند مور و مگس پراكنده شديم ( 1 ) و پر كشيديم ، و حضرت او را با حربه چنان زد كه مثل گاو به فرياد افتاد و اگر هيچ نشانه اى بر پايدارى او در هنگام گريز يارانش و رها كردن ايشان او را نبود مگر اين آيه : آندم كه دور مىشديد و به كسى توجه نداشتيد و پيامبر از دنبالتان شما را مىخواند ( 2 ) همين بس بود كه برساند او پايدار مانده و نگريخته زيرا وى ( ص ) در پى آنان بوده و ايشان بىتوجه دور مىشدند و مىگريختند و هم در روز حنين با نه كس از بستگان و وابستگان نزديكش پايدار ماند با آنكه همهء مسلمين گريختند و آن نه تن گرد او را گرفته بودند عباس دهانهء استرش را گرفته بود و على پيشاپيش او با شمشير كشيده گام بر مىداشت و ديگران هم پيرامون استر وى در چپ و راست راه مىسپردند با آنكه همهء مهاجر و انصار روى به هزيمت داشتند هر گاه آنان مىگريختند او خود ( ص ) پيش در مىآمد و با سينه و گردن خود مصمم به پيشباز شمشيرها و تيرها مىشتافت سپس يك مشت خاك از آبرفت شنى بر گرفت و به روى مشركان پاشيد و گفت :
« روىهاتان زشت باد ! » خبرى كه از على - دليرترين مردمان - رسيده مشهور است كه : هر گاه كار سخت مىشد و آتش جنگ تند مىگرديد ما به پناه رسول خدا ( ص ) مىشتافتيم و در كنار او سنگر مىگرفتيم چگونه جاحظ مىگويد :
او ( ص ) هيچگاه در كام جنگها فرو نرفت و در صف تازندگان در نيامد چه تهمتى بزرگتر از اين كه كسى بگويد رسول خدا ( ص ) خود از جنگ كناره ميگرفته
هامش
( 1 ) مور و مگس را در برابر كلمهء شعار بر نهاديم كه به عقيدهء آقاى غفارى اين كلمه ، صورت صحيح كلمه اى است كه در خود الغدير و در مأخذ آن - شرح ابن ابى الحديد - به غلط ، شعارين ضبط شده .
( 2 ) سورهء 2 آيهء 153 .