دارد كه او را بر بوبكر و عمر پيشوا بدارى گفتم مىشناسم و با توجه به همانها است كه بوبكر و عمر را بر او پيشوا مىدارم گفت چگونه گفتم از آنجا كه بوبكر در روز بدر با پيامبر ( ص ) در هودج بود و آنجا جاى مهتر و رئيس شمرده مىشد و اگر مهتر و رئيس از ميان برود لشگر شكست مىخورد و على مقام يك جنگجو را داشت كه با از ميان رفتن او لشگر از ميان نمىرود .
اين گزارش را خطيب در تاريخ خود - ج 8 ص 21 - و نيز ابن جوزى در المنتظم 6 / 327 آوردهاند و بگمانم كسى كه نخستين بار نوبر اين سخن را آورده و با پيش كشيدن فرضيهء هودج و دست آويز گرفتن آن ، بوبكر را برتر شمرده جاحظ باشد كه در فشردهء كتاب عثمانيه مىنويسد - ص 10 - بزرگتر دليل كسانى كه على را برتر شمردهاند فرو رفتن او است در كام جنگها و از ميان بردن همگنان و دليران ، كه در اين كار نيز برترى چندانى نيست زيرا با شمشير بر سر دليران دويدن و نابود كردن آنان اگر از سختترين محنتها و بزرگترين برترىها باشد و نشانه اى بر رياست و پيشوائى به شمار آيد لازم مىآيد كه زبير و ابودجانه و محمد بن مسلمه و ابن عفراء و براء بن مالك چنان فضيلتى داشته باشند كه رسول خدا ( ص ) نداشته زيرا او خود بجز يك مرد را نكشت و در روز بدر خود پاى به ميدان ننهاد و با صفوف تازندگان نياميخت بلكه بر كنار از ايشان در هودج به سر مىبرد و ابوبكر هم با او بود و تو مىدانى كه مرد دلير ، همگنان را مىكشد و پهلوانان را به خاك مىافكند ولى برتر از او در سپاه كسى هم هست كه نمىكشد و نمىجنگد چرا كه رئيس يا همان كسى است كه در كار جنگ بايد از انديشه و نظر او بهره گرفت زيرا رؤسا را وظايفى هست كه سايرين ندارند ( رسيدگى به كارها ، حل مشكلات ، گرفتارىهاى بزرگانه ، ادارهء امور ، نظارت بر تشكيلات و پرداختن به ديگر وظايف خطير ) و نيز رئيس كسى است كه چشم همه در پى او و گردش كار به دست او است جنگجويان با نگريستن به او يارى و بينائى مىيابند و دشمن با نام او شكست مىخورد و اگر هيچ كارى هم نكند براى او
الغدير ( فارسي ) — صفحة 67
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٦٧