او را راست شماريد تا رستگار شويد و راه راست را بيابيد
اين سفارشها را ، هم در تذكرهء سبط مىتوان يافت - ص 5 - و هم در الخصايص الكبرى 1 / 87 و در سيرة حلبى 1 / 372 و 375 و هم در سيرة زينى دحلان كه در حاشيهء حلبى چاپ شده 1 / 92 ، 293 و هم در اسنى المطالب ص 10 و برزنجى نيز اين حديث را نشانه اى مىشمارد بر ايمان ابوطالب ، و چه نيكو نشانه اى هم ! و گويد :
مىگويم خيلى بعيد است كه او ، راه راست يافتن را در پيروى پيامبر بداند و ديگران را به اين كار دستور دهد ولى خود روى از آن برتابد .
امينى گويد : خرد درست راهى نمىيابد كه بتواند بگويد اين همه سخنان و واكنشهاى ابوطالب هيچكدام نه نشانه اى از تسليم او در برابر دين يگانه پرستى است و نه دليل بر راست شمردن كسى كه داعى آن بوده ( ص ) و گرنه پس چه چيزى او را بر آن داشته كه سخت گيرىهاى قريش را بر خود هموار سازد و آن همه آزارها از ايشان ببيند و زندگى بىدغدغهء خويش را با ناگوارىها تلخ نمايد به ويژه آن روزگارى را كه خود و برگزيدگان خاندانش در آن دره گرفتار بودند نه زندگى آسوده اى داشتند و نه معيشتشان به سادگى مىگذشت نه امنيتى داشتند كه پشت گرم به آن باشند و نه خطرات و گزندها از ايشان دور مىشد او از دست تودهء خويش ، آزارها و بريدن پيوند خويشاوندى و سختدلىهاى دردناك را بر خود هموار مىساخت پس اگر مسلمان نبود چه انگيزه اى او را به اين همه فداكارىها واداشت و چه انگيزه اى چندين سال وى را در دره گرفتار و پابند ساخته بود ؟ طرفدارى از كارى كه خودش آن را راست نمىشمرد و حق بودن آن را باور نمىداشت ؟ نه به خدا اينها همه نبود مگر از سر ايمانى استوار و راست شمردن و سر فرود آوردن و پذيرفتن آنچه پيامبر اسلام آورده بود كه خوانندگان با موشكافى در جزئيات هر كدام از اين سر گذشتها مىتوانند آشكارا به همين نتيجه برسند و گرنه خويشاوندى . و نزديكى به تنهائى نمىتوانست او را به هموار ساختن اين همه سختىها بر خويش وا دارد چنان كه برادرش ابولهب را وا
الغدير ( فارسي ) — صفحة 316
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٣١٦