با اين كه به راستى ما در تورات مىيابيم نوشته است كه در آن روز عرش پروردگارت بالاى ايشان هشت پديده را بر مىدارد على گفت : يهودى ! به راستى فرشتگان ، تختگاه جهان نهان را بر مىدارند و خاك ؛ هوا را بر مىدارد و خاك بر توانائى نهاده شده و اين است كه خداى برتر از پندار گويد : او راست آنچه در آسمانها و زمين و در ميان آن دو و در زير زمين است ( 1 ) يهودى گفت راست گفتى خدايت بيامرزاد ! تا پايان گزارش . « زين الفتى فى شرح سورة هل اتى » از حافظ عاصمى
بيائيد تا تند روى را بشناسيم
اين بود نمونه هائى از انديشهها و برداشتهاى بوبكر كه به آنها دست يافتيم و با همهء كمى ، تو را از جايگاه او در دانشهاى وابسته به نامهء خدا و شناخت آئين نامهء پيامبر و دريافت آئين و دستورهاى كيش ما ، آگاه مىسازد و با اين همه آيا تندروى و گزاف گوئى نيست كه بنويسند : هر كس بهره اى از دانش دارد مىداند دانش بوبكر چندين برابر بيش از على بوده ( 2 )
آيا گزافه و تندروى نيست كه بگويند : زبانزد چنان است كه - به راستى - مردم ؛ داورىها و برداشتهائى را كه از بوبكر و عمر و عثمان و على رسيده فراهم آورده و ديدهاند درستترين همهء آنها كه بهتر دانش دارندهء آن را مىنمايد دستورهاى بوبكر است و سپس عمر ، از اين روى مىبينيم آن شماره از كارهاى عمر كه با دستور آشكار پيامبر ناسازگارى دارد كمتر از آن على است ولى براى بوبكر ، هيچ دستور آشكارى نتوان يافت كه با آن ناسازگارى نموده باشد .
آيا گزافه و تندروى نيست كه بگوئيم نه بوبكر نه عمر و نه جز آن دو از بزرگ ياران پيامبر ، براى پاسخ به هيچ پرسشى به سراغ على نمىآمدند و زبانزد
هامش
( 1 ) سورهء 20 آيهء 6 .
( 2 ) ن : اين سخن ابن حزم است در « الفصل » ج 4 ص 136 بنگريد به برگردان پارسى غدير ج 5 ص 171 .