و همين است كه برانگيختهء خدا - درود و آفرين خدا بر او و خاندانش - گفته : « دربارهء زنان غلو نكنيد ( با گرانى سودا نكنيد ) آنان آبشخورى هستند كه خداوند ارزانى شما داشته ( 1 ) » و عمر گفت در كابين زنان غلو نكنيد ( نرخ آن را گزاف ننمائيد ) ( 2 ) غلو و تند روى هر كجا و به هر گونه و در هر باره كه باشد - خواه ناخواه - نارواست به ويژه اگر با دين برخوردى بيابد كه خداى برتر از پندار نيز در دو جا از يادنامهء فرزانه اش در پيرامون آن به سخن پرداخته ( 3 ) : اى كسانى كه نامهء آسمانى به شما داده شده دربارهء كيش خود غلو و تند روى نكنيد . كه بر بنياد گفتهء روشنگران ( 4 ) روى سخن در اين جا با دو دسته است :
1 - جهودان كه در دشمنى با عيسى غلو كردند تا آنجا كه به مريم دروغى زشت بستند .
2 - ترسايان كه در دوستى او به راه غلو رفتند تا او را پروردگار خويش شناختند .
كه تند روى و كند روى هر دو ناروا است و نيكو كارى را - به گفتهء مطرف پسر عبد اللَّه - در ميانهء اين دو بايد جست آن سراينده نيز گفته :
« پيمانهء ديگران را پر بده ولى از آن خود را لبريز مگير
گذشت بنماى و دست برادرى ده كه هيچ جوانمرد پيمانهء خود را لبريز
نگرفته .
دربارهء هيچ كار و چيزى غلو مكن - تند مرو - و ميانه رو باش
كه از ميانه روى در كارها به هر يك از دو سوى ديگر بلغزى ناپسنديده است . »
ديگرى هم گفته :
« بر تو باد به ميانه روى در كارها كه رستگارى در آن است .
هامش
( 1 ) ن - « البيان و التبيين پيدائى و روشنگرى ج 2 ص 21 »
( 2 ) ن - برگرديد به ج 6 ص 96 چاپ دوم
( 3 ) ن - سورهء چهارم - نساء - آيهء 171 و سورهء مائده - 5 - آيهء 77
( 4 ) ن - تفسير قرطبى ج 6 ص 21