پس اگر گفته شود : دلالت كتاب كجاست .
گفته شود در قول خداى عز و جل : و لا تزر وازرة وزر اخرى ، و اينكه گناه هيچكس را بر ديگرى تحميل نميكنند . * ( وَأَنْ لَيْسَ لِلإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى ) * ( 1 ) و اينكه نيست بر انسانى مگر آنچه را كه كوشش نمايد ، * ( فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَه وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه ) * ( 2 ) پس هر كس به اندازه ذرهاى كار خير كند آن را ميبيند و كسى كه به اندازه ذرهاى كار بد انجام دهد آن را خواهد ديد و قول او : * ( لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما تَسْعى ) * ( 3 ) تا پاداش داده شود هر كسى كه به آنچه ميكوشد .
و عمر : حفظ كرده از عايشه از ابن ابى مليكه و حديث او شبيه ترين دو حديث است كه محفوظ باشد ، پس اگر حديث بر غير آنچيزى استكه ابن ابى مليكه روايت كرده از قول پيامبر : كه ايشان گريه ميكنند بر آن و بدرستيكه او عذاب مىشود در قبرش . پس آن واضح و نياز به تفسير ندارد براى آنكه او عذاب مىشود بسبب كفرش ، و اينها گريه ميكنند و نميدانند او در قبر چگونه است . و اگر حديث چنانستكه ابن ابى مليكه روايت كرده پس آن صحيح است براى آنكه بر كافر عذابى بلند است پس اگر كمتر از آن عذاب شود پس عذابش افزايش يابد در آنچه كه مستوجب شده و آنچه كه بكافر ميرسد از عذاب كمتر از بالاتر از او و آنچه كه بر او از عذاب زياد مىشود ، پس باستحقاق اوست نه بگناه غير او در گريستن بر او .
هامش
( 1 ) سوره نجم آيه 40 .
( 2 ) سوره زلزال آيه 7 و 8 .
( 3 ) سوره طه آيه 16 .