* ( إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ ) * ( 1 ) : باكى بر شما نيست اگر طلاقى گفتيد زنانشانرا ما دامى كه جماع و آميزش نكرديد . و قول او : * ( وَإِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ ) * ( 2 ) : و اگر طلاق گفتيد پيش از آنكه آميزش كنيد . و قول او : * ( ثُمَّ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ ) * ( 3 ) :
سپس طلاق گفتيد پيش از آنكه جماع و آميزش كرده باشيد .
و براى عدّه اى از فقهاء تسنّن و پيشوايانشان كلمات فراوانى است در مقام كه پرده برميدارد از حقيقت حال كه اكتفا ميكنيم از آن به كلمه و سخن ابى بكر جصاص حنفى متوفّى 370 در كتاب احكام القرآن ج 2 ص 450 - 456 گويد :
اما قول خداى تعالى : * ( أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً ) * يا آميزش كرديد زنها را پس آب نيافتيد پس تيمّم كنيد با خاك .
پس بدرستيكه پيشينيان نزاع و جدال كردهاند در معناى ملامسه ياد شده در اين آيه . پس على ( عليه السلام ) و ابن عباس و ابو موسى و حسن و عبيده و شعبى گويند : آن كنايه از جماع و آميزش است و آنها وضوء را واجب نمىدانستند براى كسى كه زنش را لمس كرده . و عمر و عبد الله بن مسعود ميگفتند : مقصود لمس كردن با دست است و آن دو وضوء را واجب نمىكردند به لمس كردن زن و براى جنب نميديدند كه تيمّم كند . پس كسى كه تأويل كرده از
هامش
( 1 ) سوره بقره آيه 238 .
( 2 ) سوره بقره آيه 239 .
( 3 ) سوره احزاب آيه 48 .