در ميان غير آنان اشتهار به دروغ در روايت و حديث سازى است ، كمتر وجود دارد ( 1 ) .
و ابو بكر بن ابى سبرهء وضاع و كذاب گفته است : « پيشم هفتاد هزار حديث در حلال و حرام است » ( 2 ) .
و فيروز آبادى صاحب قاموس ، در خاتمهء كتابش « سفر السعادة » نود و يك باب شمرده كه در آنها احاديث زيادى است . و در كتب آنان ، از آن احاديث موجود است آنگاه مىگويد : و در آنها حديث صحيحى وجود ندارد . و پيش بزرگان دانش صحت آن احاديث ، به ثبوت نرسيده است .
و عجلونى ، در پايان كتابش « كشف الخفاء » قسمتى از احاديث موضوعه و حديث سازان و كتب دروغين را يادآور شده و در صفحهء 419 - 424 صد باب را شمرده كه اكثر آنها در فقه است و بعد از هر باب گفته است : در آن حديث صحيحى نيست و يا نظير آن .
و ابن الحوت بيروتى ، در « اسنى المطالب » بيش از سى مبحث را ، از ابوابى شمرده كه در آنها حتى يك حديث صحيح وجود ندارد .
ائمهء حديث كه در تأليفات صحاح و مسانيدشان ، از ميان آن همه احاديث زياد . قسمتى از احاديث مورد اعتماد را انتخاب كرده و الباقى را ترك كردهاند ، نشانهء زيادى احاديث ساختگى است و پرده از روى اين حقيقت بر مىدارد كه :
ابو داود سجستانى ، در سننش 4800 حديث آورده كه آن را از ميان 500000 حديث انتخاب كرده است ( 3 ) .
و صحيح بخارى ، مشتمل بر 2761 حديث غير مكرر است كه از ميان بيش از 600000 حديث ، انتخاب شده است ( 4 ) .
هامش
( 1 ) تاريخ بغداد جلد 1 صفحه 44 .
( 2 ) تهذيب التهذيب جلد 12 صفحه 27 .
( 3 ) طبقات الحفاظ ذهبى جلد 2 صفحهء 154 - تاريخ بغداد جلد 9 صفحهء 57 - المنتظم ابن جوزى جلد 5 صفحهء 97 .
( 4 ) تاريخ بغداد جلد 2 صفحه 8 - ارشاد السارى جلد 1 صفحهء 28 - صفة الصفوه جلد 4 صفحهء 143 .