گفتار در مذمت ابو حنيفه
و در برابر اين حديث سازان و گزاف گويان ، افرادى به مقابله برخاسته ، امامشان را مورد طعن و لعن و حمله و تكذيب قرار دادهاند كه متأسفانه مقام ، گنجايش آن را ندارد كه فرازهاى مهم آن را ذكر نمائيم ، تا چه رسد به همهء آنچه را كه در اين باره آگاهى داريم ، در اينجا بياوريم و تنها به گوشه اى از آن اظهار نظرها اكتفاء مىكنيم :
عبد البر ( 1 ) گفته است : از كسانى كه ابو عبد اللَّه محمد بن اسماعيل بخارى ، ( صاحب صحيح ) در كتابش به عنوان ضعفاء و متروكين مورد طعن قرار داده ابو حنيفه نعمان بن ثابت كوفى است .
نعيم بن حماد گفته است : يحيى بن سعيد و معاذ بن معاذ ، از سفيان ثورى شنيدهاند كه مىگفت : گفته شده : ابو حنيفه دو بار از كفر توبه داده شد ( 2 )
و نعيم از فزارى نقل كرده است كه پيش سفيان بن عيينه بودم ، خبر آوردهاند كه ابو حنيفه مرده است . او گفت : خدا لعنتش كند كه ريسمان اسلام را گسسته است و در اسلام ، فرزندى بدتر از او پديد نيامده است . اين چيزى است كه بخارى آن را ذكر كرده است .
و نيز او در صفحهء 150 از كتابش « الانتفاء » گفته است : ساجى در كتاب « العلل » دربارهء ابى حنيفه ذكر كرده است ، كه ابو حنيفه دربارهء خلق قرآن توبه داده شده ، او هم توبه كرده است . و ساجى از مخالفان اصحاب ابى حنيفه بوده است .
و ابن الجارود در كتابش ، دربارهء ضعفاء و متروكين گفته است : نعمان بن ثابت ابو حنيفه كه حديثش زياد و مهم است در اسلامش اختلاف كردهاند .
و از مالك ، رحمه اللَّه ، روايت شده كه او دربارهء ابى حنيفه ، همانند گفتهء
هامش
( 1 ) « الانتفاء فى فضائل الثلاثة الائمة الفقهاء » : مالك و شافعى و ابى حنيفه صفحهء 149 .
( 2 ) خطيب بغدادى در تاريخش جلد 13 صفحهء 379 - 384 توبه دادن ابى حنيفه را از كفر از جمع كثيرى آورده و از شريك حكايت كرده كه گفته است : اين مطالب را از اندرونش دانستم .