687 - ابو بكر بن عثمان كذاب بوده و داراى احاديث دروغى است ( 1 )
688 - ابو جابر بياضى ، كذاب بوده است ( 2 )
689 - ابو الحسن بن نوفل راعى ، بلاء و كذاب بوده است ( 3 )
690 - ابو حيان توحيدى ، صاحب تصنيفات زياد ، گفته شده : اسمش على بن محمد بن عباس است . كه مهلبى وزير ، او را به خاطر سوء عقيده و نظرات مخصوص فلسفيش تبعيد كرد و تا حدود سنهء چهارصد در بلاد فارس بوده است .
« ابن مالى » در كتاب « الفريدة » گفته است : ابو حيان كذاب و از لحاظ دين و پرهيزكارى كم بهره بوده ، و در بهتان زدن تجاهر مىكرده و متعرض امور مهمى از قبيل : عيب گرفتن از شريعت و قول به تعطيل ، شده است .
و ابن جوزى گفته است : او زنديق است . و ذهبى گفته است : او صاحب زندقه و انحلال است .
و جعفر بن يحيى حكاك گفته : كه ابو نصر سجزى برايم نقل كرده كه او از ابو سعيد مالينى شنيده است كه مىگفته : رسالهء منسوب به ابى بكر و عمر با ابى عبيدة را بسوى على براى ابى حيان قرائت كردم او گفت : اين رساله را من بعنوان رد بر شيعه نوشتهام و سبب آن اين بوده كه آنها در مجلس بعضى از وزراء يعنى ابن العميد حاضر مىشدند و دربارهء على ، غلو مىكردند ، از اين رو اين رساله را نوشتم ! بنابراين او اعتراف به وضع كرده است .
ابن حجر گفته است : به خط قاضى عز الدين ابن جماعة ، خواندم كه او از خط ابن علاج ، نقل كرده كه او بر گفتارى از دانشمندان كه متعلق به اين رساله بوده آگاهى يافته كه خلاصهء آن چنين است : همواره ابو حيان على بن محمد توحيدى را ، در زمرهء اهل فضل و موصوف به سداد در جد و هزل مىدانستم تا آنكه او رسالهء منسوب به ابو بكر و عمر را بسوى على ساخت ، او از اين كار نظر توهين بر
هامش
( 1 ) لسان الميزان جلد 6 صفحهء 349 .
( 2 ) المحلى جلد 4 صفحهء 217 .
( 3 ) لسان الميزان جلد 6 صفحهء 364 .