سيد مرتضى و رهبرى
:
مسند رياست دين و دنيا ، از جهات مختلف علمى و اجتماعى به سرورمان شريف مرتضى مباهات مىكرد ، از جمله :
1 - وفور علم و دانش كه دانشمندان در برابر عظمت و نبوغ او بخضوع و فروتنى سر فرود آوردند حتى در مجلس افادهء او ، انبوهى از فحول علما و صاحب نظران گرد مىآمدند و از تحقيقات رشيقهء او فيض ياب مىشدند ، تا آنجا كه از محضر او ، فضلائى برخاستهاند كه در رشتههاى مختلف علوم ، جزء نوابغ بشماراند : جمعى فقيه صاحب نظر ، گروهى متكلم صاحب جدل ، انبوهى محقق در علم اصول ، برخى شاعر نكته پرداز ، و يا خطيب سخنساز .
از عائدى املاك فراوانش ( 1 ) حقوق و مزايائى براى شاگردان خود مقرر فرموده بود ، تا نيازى به كسب و كار نداشته فارغ البال ، مشغول درس و بحث و مطالعه باشند ، از جمله : شيخ الطائفه ابو جعفر طوسى هر ماهه 12 دينار طلا دريافت مىكرد ، و قاضى ابن البراج حلبى 8 دينار و هكذا ساير شاگردان محضرش .
ضمنا يكى از دهات خود را وقف كرده بود تا عايدى آن به مصرف كاغذ دانشمندان برسد .
گويند : در يكى از سالها ، قحطى شديدى رخ داد ، يك نفر يهودى به منظور تحصيل قوت و سد جوع ، فكرى انديشيد و به مجلس شريف مرتضى آمده اجازه گرفت كه قسمتى از علم نجوم را از محضر او استفاده كند ، شريف مرتضى در خواست او را اجابت كرد و دستور داد : براى امرار معاش او روزانه وجهى مقرر كردند مرد يهود ، مدتى از درس شريف مرتضى استفاده كرد و از پس چند ماه بدست شريف او بشرف اسلام مشرف گشت ( 2 ) .
شريف مرتضى ، براى دولت و ثروت خود شرافت و ارزشى قائل نبود ، زيرا مفاخر و مكارم او در حدى بود كه جلال و ثروت او را تحت الشعاع گرفته بود ، لذا مىگفت :
هامش
( 1 ) هر ساله 24 هزار دينار عائدى املاك داشت ، رك : معجم الادباء ج 13 ص 154
( 2 ) درجات الرفيعهء سيد عليخان .