علم الهدى و ابو العلاء معرى
:
ابو الحسن عمرى در « المجدى » گويد : در بغداد بسال 425 خدمت شريف مرتضى رسيدم : خوش بيان بود ، باهوشى چون شعله آتش : روزى ابو العلاء معرى در مجلس شريف مرتضى حاضر بود ، ياد ابو الطيب متنبى بميان آمد ، و شريف مرتضى از او و برخى اشعارش خرده گرفت . ابو العلاء گفت : اگر ابو الطيب متنبى جز اين قصيده را نسروده بود كه مىگويد ( لك يا منازل فى القلوب منازل ) در فضل و قافيه سنجى او كافى بود ، شريف مرتضى خشمناك شد ، دستور فرمود او را بر زمين كشيدند و از خانه بيرون كردند .
حاضرين مجلس ، از اين كار شريف مرتضى بشگفت شدند ، شريف فرمود :
دانستيد كه منظور اين مردك كور چه بود ؟ ، منظورش اين بيت قصيده بود كه گويد :
و اذا اتتك مذمّتى من ناقص
فهى الشهادة لى بأنّى كامل
- اگر مردى ناقص زبان بنكوهش من گشايد ، اين خود گواه كمال من خواهد بود .
* طبرسى در كتاب احتجاج گويد : ابو العلاء معرى كه دهرى مذهب بود ، بر سيد مرتضى - قدس اللَّه سره - وارد شد و گفت : سرور من ! نظر مبارك راجع به « كل » چه باشد ؟ شريف فرمود : تا عقيدهء تو دربارهء « جزء » چه باشد ؟ پرسيد : سخن شما در ستاره « شعرى » بر چه پايه است ؟ فرمود : سخن تو در مورد « تدوير » بر چه پايه است ؟
پرسيد : سخن شما دربارهء « عدم تناهى » چه باشد ؟ فرمود : و تو دربارهء « تحيز » و « ناعوره » چه گوئى ؟ پرسيد : سخن شما در مورد « هفت » چه باشد ؟ فرمود : و آنچه از شمار هفت تجاوز كند چه حكم دارد ؟
پرسيد : عقيدهء شما در « چهار » بر چه اساس است ؟ فرمود : تا سخن تو در « واحد و اثنين » بر چه ميزان باشد ؟ پرسيد : نظر شما دربارهء مؤثر چيست ؟ فرمود :
عقيدهء تو دربارهء مؤثرات كدام است ؟ پرسيد : در مورد « نحسين » چه فرمائى ؟ فرمود :
و تو در مورد « سعدين » چه خواهى گفت ؟ ، ابو العلاء ساكت ماند ، و شريف مرتضى فرمود : آرى هر ملحد كجمدارى سيه كار و بىمقدار است ، ابو العلاء گفت : اين سخن از