باشند ، بلكه مانند ساير مردم ، در درجات متفاوت ايمان بسر ميبردند و مثل ديگر مردم تحت تأثير تهديد و تطميع واقع ميشدند . از اينرو ، نقش اغراض مادى و مقاصد شخصى در اظهار و كتمان و تحريف رواياتشان را نميتوان ناديده گرفت ( 1 ) با وجود اين احتمال ، عقلا بايد سخن آنان را تحقيق كرد و شرعا به حكم آيهء * ( إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا ) * ( 2 ) در درستى و نادرستى آن دقت و بررسى كامل نمود . و به صرف صحابى بودن نميتوان ، همه را چنان كه برخى از اهل سنت پنداشتهاند ، برگزيدگان حق ، سادات امت ، و افضل از ديگران پنداشت و همه را يكپارچه عدول و درستكار دانست . ( 3 ) و چون دليلى بر اين پاكى و عصمت نيافتيم طبعا التزام بدان ما را در مقابل سنت به بدعت مىكشاند ، زيرا هر تعهدى كه در مقابل قرآن و سنت صورت گيرد بدعت است و با بدعتها ، سنتها كوبيده شود چنان كه على بن ابيطالب ( ع ) فرمايد : ما احدث بدعة الا ترك بها سنة ( خطبهء 145 نهج )
اين گونه بررسىهاى بىطرفانه است كه ميتواند دور از رنگها ، مليتها ، زبان و نژاد و گرايشهاى قبلى همهء ما را با هم ، در زير لواى كتاب و سنت ، در شناخت اسلام و همبستگى اسلامى مدد بخشد . و آرزوى ديرين وحدت اسلامى را در زير سايهء روشن فكرى ، نه جهل و تعصب ، محقق سازد زيرا ديگر دور تعصب ، و اعتماد به گذشته ، سپرى شده است . ما در شرائط و احوالى زندگى ميكنيم كه عنوان آزادى به جوانان كم تجربه ما حق داده على رغم سنتهاى قومى و آداب و رسوم ملى و ميهنى خود ، دست به عصيان زنند و علم مخالفت با رسوم كهن بر افرازند و قيد و بندهاى اخلاقى را بشكنند تا ثابت كنند ما آزاد هستيم و داراى استقلال طبع و شهامت و شجاعتيم آيا در اين شرائط و احوال جاى اين اميد و بينش براى جهان اسلام نيست كه از - رهگذر آزادى علم و منطق صحيح نهضت انديشهء اصيل شناخت اسلام بر مبناى كتاب و سنت ، عامل مؤثر در توجيه و همبستگى مسلمين جهان را فراهم سازد ؟ اما به همين
هامش
( 1 ) مخصوصا ثابت شده است بازرگانان حديث با دستهاى مرموز و آلوده به جعل و تزوير خود صحابهء دروغين براى پيامبر ساخته و به صحابهء راستينش نسبتهاى دروغ دادهاند كه در همين مقاله بدان اشارت مىكنيم .
( 2 ) حجرات آيهء 6 « اگر فاسقى شما را خبرى آورد در آن تحقيق كنيد » .
( 3 ) مراجعه كنيد شرح مسلم در حاشيه ارشاد 8 / 22 از نووى ( بنقل پاورقى الغدير 0 / 267 ) .