و ظاهرا « ابو عثمان سعيد بن هاشم خالدى » از ادباى قرن چهارم كه در شرح حال ابن رومى بسط كلام داده اين شرح مفصل را يا در كتاب « حماسة المحدثين » و يا در كتابى مخصوص او آورده است . ولى هرچه بوده يادداشتهاى او در اين باره همه از ميان رفته و چيزى جز پراكنده هائى از آن ، در كتابهاى مختلف كه براى شرح حال او كافى و حتى شبه كافى هم نيست ، باقى نمانده است . ما آن مقطعات را به همان صورت ، اينجا نقل مىكنيم :
ابن رومى روز چهارشنبه بعد از طلوع فجر ، دوم ماه رجب سال 221 در بغداد در محل معروف به « عقيقه » ( 1 ) و « درب الختلية » در خانه اى مقابل كاخ « عيسى بن جعفر منصور » ( 2 ) به دنيا آمد ابن رومى غلام آزاده شده « عبد اللَّه بن عيسى » بود . جاى ترديد نيست كه او رومى الاصل مىباشد و اين مطلب را او خود ياد كرده و در چند جاى ديوانش روى آن تأكيد مىكند . نام جدّش جريج يا جرجيس ، بىشك اسمى يونانى است . پس به سخن كسى كه گفته است به اين دليل او را ابن رومى گويند كه در كودكى زيبا روى بود ، نبايد وقعى نهاد .
پدر ابن رومى با عده اى از دانشمندان و ادبا رابطهء دوستى داشت ، يكى از آنها : « محمّد بن حبيب راويه » را بايد نام برد كه در لغت و علم انساب عرب ، دستى داشت ، شاعر ما به همين مناسبت با او رفت و آمد پيدا كرد . محمّد بن حبيب بر اثر تيز هوشى و قريحه اش او را مورد توجه خاص خود قرار داد ، شاعر از اين محمّد بن حبيب ياد كرده گويد : وقتى او به چيزى مىگذشت كه او را شگفت مىآمد و آن را مىپسنديد به من مىگفت : اى ابا الحسن آن را به ذهنت بسپار .
ما مىدانيم كه مادر ابن رومى ايرانى بوده است چه خود اظهار كرده ايرانيها دائىها و روميها عموهاى مناند ، ولى بعد از آنكه نسبش را از طرف پدر
هامش
( 1 ) در معجم الشعراء آمده « در جانب غرب عتيقه » و اين درست است .
( 2 ) از ابو عثمان خالدى اقتباس شده .