ولى اين هم درست نيست مگر كه بگوئيم در داستان على در حقيقى ، و در داستان ابى بكر در مجازى منظور بوده است . و تعبير « خوخه » در قصهء ابى بكر ( كه ما آن را دريچه ترجمه كرديم ) مقصود ، همان در مجازى باشد گويا وقتى دستور آمده درها را به بندند ، همه درها را مسدود كرده و دريچهها يا پنجره هائى كه گهگاه از آنها تقريبا بتوان به مسجد در آمد ، احداث كردند ، و بعدا دستور بستن آنها هم صادر گرديده است .
با اين طريقه ، مانعى به نظر نمىرسد كه جمع بين حديثين كرد . چنان كه ابو جعفر طحاوى در كتاب « مشكل الاثار » در اوائل ثلث سوم كتابش و ابوبكر كلاباذى در معانى الاخبار به همين طريق بين دو حديث را جمع كردهاند . كلابادى پس از ذكر طريق جمع مزبور تصريح مىكند كه خانهء ابو بكر درى هم از خارج مسجد داشته و دريچه به داخل مسجد گشوده مىشده ، ولى خانهء على جز از داخل مسجد در ديگرى نداشته است . و خداى آگاه تر است » .
ابن حجر در كتاب ديگرش القول المسدد 16 گويد : « سخن ابن جوزى در بارهء باطل و ساختگى بودن اين حديث ادعائى است كه دليلى بر آن جز مخالفتش با حديث ديگرى كه در صحيحين است ، ارائه نداده است . و اين روش اقدام به ردّ احاديث صحيح به مجرد پندار و خيال است . هيچگاه نبايد اقدام به نسبت جعل نمود مگر در جائى كه جمع ممكن نباشد .
و هر گاه جمع هم ممكن نشد ، نمىتوان در اين مورد حكم به بطلان كرد ، بلكه بايد در آن توقف كرد تا براى ديگران كه اكنون بر او پوشيده است ، ظاهر گردد . و اين حديث در اين باب ، حديث مشهورى است كه داراى طرقى متعدد و هر طريقه جداگانه كمتر از حديث حسن نيست و از مجموع آنها بروش بسيارى از حديث شناسان بصحّت آن ، قطع حاصل مىشود .
اما اينكه با حديث صحيحين معارض است ، اين امر قطعى نيست و تعارضى
الغدير ( فارسي ) — صفحة 347
مساهمون: جمعي از مترجمين
ص٣٤٧