بودند ، سخن به همهء آنها نسبت داده شده است . مراجعه كنيد به تفسير قرطبى 4 / 294 ، تاريخ ابن كثير 1 / 434 تفسير خازن 1 / 322 .
2 - و منهم الَّذين يؤذون النّبيّ . . . ( 1 ) : پاره اى از آنها كسانى هستند كه پيامبر را آزار داده مىگويند او گوش محض است . اين آيه دربارهء مردى از منافقان نازل شده كه عبارتست از : جلاس بن سويد يا نبتل بن حارث يا عتاب بن قشير ، مراجعه كنيد تفسير قرطبى 8 / 192 ، تفسير خازن 2 / 253 ، الاصابه 3 / 549 .
3 - و الَّذين يبتغون الكتاب ممّا ملكت ايمانكم . . . ( 2 ) : از بردگانتان آنها كه مايل به بستن قرار داد « مكاتبه » اند با آنها قرار داد بنديد مشروط به اينكه در آنها خيرى دانسته باشيد . اين آيه دربارهء صبيح مولى حويطب بن عبد العزى نازل شد .
وى گويد : من غلام حويطب بودم از او خواستم با من قرار داد مكاتبه ( 3 ) به بندد . آنگاه دربارهء من اين آيه نازل شد : و الذين يبتغون الكتاب . اين روايت را ابن منده و ابو نعيم و قرطبى به نقل تفسير قرطبى 12 / 244 ، اسد الغابة ، 3 / 11 ، الاصابه 2 / 176 نقل كردهاند .
4 - انّ الَّذين يأكلون اموال اليتامى ظلما . . . ( 4 ) « آنان كه اموال يتيمان را به بيداد مىخورند ، تنها آتش در شكم خود كردهاند . »
مقاتل بن حبان گويد : اين آيه دربارهء مرثد بن زيد الغطفانى نازل شده .
مراجعه كنيد تفسير قرطبى 5 / 53 ، الاصابه 3 / 397
5 - لا ينهاكم اللَّه عن الَّذين لم يقاتلوكم . . . ( 5 )
هامش
( 1 ) آيهء 61 توبه
( 2 ) سورهء نور آيه 33 .
( 3 ) قرار داد مكاتبه ، قرار دادى است بين برده و مولاكه با پرداخت قيمت خود پس از مدتى خود را از مولا خريده آزاد گردد .
( 4 ) نساء آيه 10
( 5 ) ممتحنه : 8