و پيچيدگيهاى روح او كوتاه است ، چيزى كه هست معاصرش محمّد خوارزمى چنان كه در معجم البلدان 5 ر 315 آمده است ، سخنى دارد كه مىتواند روحيهء او را نشان دهد و اين صريح كلام اوست . بعد از بيان مشايخش در فقه و اصول و حديث گويد :
« اگر اشتباهاتش در عقائد و ميلش به كفر و الحاد ، نبود حقا او امام مىگرديد بسيارى از اوقات ما از فضل فراوان و عقل كامل او تعجب مىكنيم كه چگونه او به چيزى كه هيچ اصلى ندارد ، متمايل گشته ، و امرى را كه هيچ دليلى از عقل و نقل با آن مساعد نيست ، اختيار كرده است .
نعوذ باللَّه من الخذلان و الحرمان من نور الايمان .
و اين نيست جز به خاطر روى گرداندنش از نور شريعت و سرگرمى به تيرگيهاى فلسفه . ميان ما و او گفتگوها و بحثهائى درگير شد ، او در طرفدارى از مذاهب فلاسفه و دفاع از آنها مبالغه مىكرد . من بسيارى از مجالس وعظ او را حاضر شدم نه يك جملهء قال اللَّه يا قال رسول اللَّه ( ص ) در بيانش بود و نه پاسخ به مسائل شرعى ، و خدا بحالش آگاه تر است » .
آيا ديده اى آنكس كه هواى نفسش را خداى خود گيرد ، و خدايش او را با آگاهيش گمراه سازد ، و بر گوش و دلش مهر زند و بر ديده اش پرده افكند بدين صورت آيا چه كسى جز خدا مىتواند او را هدايت كند ، چرا متذكر نمىشويد ؟ ( 1 )
هامش
( 1 ) اقتباس از آيهء 23 سورهء جاثيه