هر يك از اين دو شخصيت كه نمونه اى از حزب و گروه خود هستند .
اولى قيس را مىبينيد كه تمام اين مزايا را دارا است بطوريكه اگر هر يك از اين صفات مجسم شود قيس مثال و صورت آن خواهد بود .
آيا دومى اين چنين است و او را به همين كيفيت خواهيد ديد ؟ ؟
نه اين چنين نيست هيچ يك از اين صفات در ذات او يافت نمىشود و محكوم به نيستى است بلكه عكس اينها در او نمايان است باضافه پستى و خوارى و رسوائى خاصى كه در ولادت و اصل و حسب و نسب و دين و مردانگى ، اخلاق و ساير ملكات نفسانى او هست .
ما انشاء اللَّه به زودى هر يك از اين امور را بطور محسوس و آشكار برايتان مجسم و مدلل خواهيم ساخت .
در اين هنگام كه انسان پژوهشگر روحيات و ملكات پيشوايان اين دو حزب را به خوبى مىشناسد ( زيرا الناس على دين ملوكهم ) و بدرستى و روشنى حقيقت موضوع را درمىيابد و ادعاى راستين هر يك را مىشناسد و نمودارهاى اينان را پيشاروى خود دارد در صورتى كه بدنبال هواى نفس نرود و نقشههاى كسى كه به نادانى امت اسلامى و جلوگيرى از درك حقائق مىكوشد او را گمراه نسازد از قبيل اين سخنان و عقائد پستى كه بمناسبت جنگ خوارج با أمير المؤمنين بر زبانها جارى شد كه مثلا گفتند :
آنها مجتهد بودند و در اجتهاد خود بخطا رفتند و در نتيجه يك پاداش و اجر دريافت خواهند كرد و يا اينكه گفته مىشود : تمام صحابه رسول خدا عادل بودند هر چند جناياتى را مرتكب شده و از اطاعت امام عادل خارج و با او جنگيده باشند و لعن و ناسزاى به او را جايز بدانند و حتى اقدام بر قتل او نموده و او را بكشند .
بنابر اين هر كس با نظر انصاف در شرح حال هر يك از افراد امعان نظر نمايد و اوصاف و نسبتهاى مذكوره را سلبا و ايجابا مورد بررسى قرار دهد معتقد خواهد
الغدير ( فارسي ) — صفحة 158
مساهمون: محمد تقي واحدي
ص١٥٨