است و البته به ظاهر موازنهء قدرت در دست و به نفع آنهاست ازاينرو برخى بزدلان عرب به آنها مىپيوندند و بقيّه بىطرف هستند . ابن حماد از محمد بن كعب در تفسير اين آيه : « شما به زودى بسوى قومى بسيار قدرتمند فراخوانده مىشويد » آورده است كه گفت : روميان را روز نبردى بزرگ است ، و گفت : خداوند اعراب را در آغاز اسلام دعوت به جنگ با كفّار نمود ، گفتند : « مال و زن و فرزندان ما را سرگرم و مشغول داشته است » آنگاه فرمود : شما بسوى قومى بسيار نيرومند فراخوانده شويد ، روز جنگ باز آنها همان گويند كه در آغاز اسلام گفتند و اين آيه دربارهء آنها تحقق يابد كه « خداوند شما را به عذابى دردناك كيفر دهد » و صفوان گفت : « استاد ما گفت كه در آن روز بعضى از اعراب از دين برگشته و مرتد مىشوند و برخى ديگر دچار ترديد شده از نصرت و يارى اسلام و سپاه آن خوددارى مىكنند »
از دين برگشتگان آنانند كه از روميان حمايت مىكنند و روىگردانان از يارى اسلام ، همان افراد بىطرف هستند و آنها بدست تواناى حضرت مهدى ( ع ) بعد از پيروزى بر روميان ، به عذابى دردناك گرفتار شوند ، روايتى را ابن حماد نقل كرده است كه أجر شهيدان اين جنگ را معادل پاداش شهداى بدر در كنار پيامبر ( ص ) مىداند :
« پيامبر ( ص ) فرمود : بهترين كشتگان در زير اين آسمان از آغاز خلقت عبارتند از نخست :
هابيل كه بدست قابيل ملعون ، ظالمانه كشته شد ، پس از او پيامبرانى كه بدست امتهاى خود شهيد شدند درحاليكه براى هدايت آنها مبعوث شده بودند و سخن آنها اين بود كه پروردگار ما خداست و مردم را به سوى او دعوت مىكردند ، سپس مؤمن آل فرعون و آنگاه صاحب ياسين و بعد حمزة بن عبد المطلب ، و بعد كشتگان جنگ احد ، آنگاه كشتگان حديبيّه و پس از آن كشتههاى جنگ احزاب و سپس كشتگان حنين و پس از آن كشتگانى كه بعد از من بدست خوارج نابكار كشته مىشوند بعد از اينها مجاهدان راه خدا . . . تا آنكه كارزار بزرگ روم اتفاق افتد كه كشتگان آن همچون شهداى بدر خواهند بود . » « 1 »
شايد عبارت كشتگان حديبيّه كه در روايت وارد شده است اشتباه و يا اضافه باشد ، زيرا منابع تاريخى وقوع جنگ و كشتههايى را در حديبيّه درج نكردهاند .
هامش
( 1 ) - نسخهء خطى ابن حماد ص 131 .