و اينك براى اينكه اقدامات امام ( ع ) را در دورهء ظهور كوتاهمدت ، تصوّر كنيم بطور مختصر اعمال وى را در دورهء غيبت ، يادآور مىشويم . پارهاى از روايات آوردهاند كه امام ( ع ) در مدينهء منوره مسكن مىگزيند و با سى تن ملاقات مىكند . از امام صادق ( ع ) روايت شده است كه فرمود :
« صاحب اين امر را غيبتى است و ناگزير در آن غيبت ، عزلتى مىباشد ، بهترين منزلگاه وى مدينه است و در كنار سى تن از يارانش بسر مىبرد و با وجود آنان ، اضطراب و نگرانى نيست » . « 1 »
همچنين بخش ديگرى از روايات ، دلالت دارد كه آن حضرت در كنار خضر ( ع ) بسر مىبرد ، در اين زمينه امام رضا ( ع ) مىفرمايد :
« خضر ( ع ) از آب حيات نوشيد و ازاينرو زنده است و نمىميرد تا در صور اسرافيل دميده شود ، البته او نزد ما مىآيد و به ما سلام مىدهد ما صداى او را مىشنويم ولى شخص او را نمىبينيم هرجا كه نام او برده مىشود بايد بر او درود فرستاد ، او در موسم حج حاضر شده و تمام مناسك آن را بجا مىآورد و در عرفات وقوف مىكند و دعاى مؤمنان را آمين مىگويد :
و خداوند تنهائى قائم ما را بوسيلهء آن حضرت به انس و الفت ، و وحدت وى را در كنار او به پيوستگى بدل مىسازد . » « 2 »
از روايت گذشته و غير آن چنين به نظر مىرسد كه آن سى تن ياران مهدى ( ع ) پيوسته عوض مىشوند يعنى هرگاه يكى از ايشان وفات كند فرد ديگرى جانشين وى مىگردد ، گرچه احتمال دارد ، خداوند متعال عمر برخى از آنها را مانند حضرت خضر و امام ( ع ) طولانى گرداند . و شايد منظور از أبدال كه در دعاى نيمهء ماه رجب از امام صادق ( ع ) وارد شده است ، هم ايشان باشند ، آنجا كه بعد از درود بر پيامبر ( ص ) و خاندانش مىفرمايد :
« خداوندا بر مؤمنان شايسته ( ابدال ) و بزرگان و روزهداران و عبادتكنندگان و مخلصان و زاهدان و تلاشگران و مجاهدان راهت درود فرست » « 3 »
هامش
( 1 ) - بحار ج 52 ص 157 .
( 2 ) - بحار ج 52 ص 152 .
( 3 ) - مفتاح الجنّات ج 3 ص 50 .