شهر به شرق و غرب جهان منتشر مىگردد ، بدينسان بر مردم اتمام حجت مىشود و يكى باقى نمىماند كه دين و دانش به وى نرسيده باشد آنگاه قائم ( ع ) ظهور مىكند و ظهور وى باعث خشم و غضب خداوند بر بندگان مىشود . زيرا خداوند از بندگانش انتقام نمىگيرد مگر بعد از آنكه آنان وجود مقدس حضرت حجّت را انكار نمايند » « 1 » .
از اين دو روايت ، چند امر روشن مىشود :
الف - اينكه اين دو روايت نقل به معنى شدهاند ، بعلاوه در آنها اندكى تقديم و تأخير است امّا آنچه كه مهم است معنايى است كه اين دو روايت دربر دارند .
ب - از اين روايتها استفاده مىشود ، كه نقش مذهبى شهر كوفه در دانش و پيروى از اهل بيت ( ع ) نقشى مهم و بزرگ بوده ، امّا در آستانهء ظهور حضرت مهدى ( ع ) مضمحل شده و از بين مىرود ، البته كوفه شامل نجف نيز مىشود زيرا نام اصلى آن نجف كوفه بوده است بلكه گاهى مراد از كوفه عراق عنوان شده است چنان كه ما در جاى خودش بيان كرديم ، امّا نقش مذهبى شهر قم همچنان ادامه دارد . و نزديك ظهور حضرت از عظمت بيشترى برخوردار مىگردد ، چنان كه دو فقره از روايت به اين معنى اشاره دارد : « و اين همه ، در زمان غيبت قائم ما و ظهور وى مىباشد » و « و اين قضايا نزديك ظهور قائم ما خواهد بود » .
ج - نقش برجستهء اعتقادى و ايدئولوژيكى شهر مقدس قم ، در آن زمان مخصوص ايران و يا شيعيان تنها نيست . بلكه نقشى است جهانى كه حتى غيرمسلمانان را نيز دربر مىگيرد « و به زودى زمانى خواهد رسيد كه قم و اهلش حجت بر مردم خواهند بود » « و يكى باقى نمىماند كه دين و دانش به وى نرسيده باشد » اين بدان معنا نيست كه دانش و مذهب ، از اين شهر به فردفرد مردم جهان مىرسد ، بلكه بدين معناست كه نداى اسلام و مطرح شدن آن ، طورى به جهانيان مىرسد كه اگر كسى سعى در دستيابى به مقررات و دستورات اسلام داشته باشد ، براى وى امكانپذير خواهد بود .
البته چنين نقش تبليغاتى مهمّى براى شهر قم ، بستگى به برپائى حكومتى داراى دستگاههاى تبليغاتى داشته ، بلكه متوقّف بر مبارزات با سركشان جهان استكبار دارد كه اين خود باعث رسيدن صداى اسلام از قم به جهانيان مىشود .
هامش
( 1 ) - بحار ج 60 ص 213 .