امّا آنچه كه در كلام مرحوم شيخ مفيد « و وارد شدن سوارانى از ناحيهء غرب كه تا در نزديكى كوفه مستقر شوند » قابل توجه مىباشد اين است كه خود اين كلام راهگشاى دقّت و امعان نظر در روايت است ، كه آيا لفظ روايت ، غرب است يا مغرب و بيانگر اين احتمال است كه آنها نيروهاى غربى هستند كه جهت يارى نمودن سفيانى و رؤياروئى با ياوران درفشهاى سياه ، وارد عراق شده و يا قبل از سفيانى در آنجا بسر مىبرند ، بلكه شايسته است در رواياتى كه نام لشكر مغرب و اهل مغرب آمده است تحقيق و بررسى شود ، چه اينكه با مراجعهء به نسخههاى خطى كتب حديث ، كلمهء اصلى همان لشكر غرب و اهل غرب است و مراد از درفشهاى مشرق زمين ، درفشهاى سپاه خراسانيان است كه در معيّت نيروهاى يمنى جهت مقابله و سركوبى نيروهاى سفيانى كه بدآنجا لشكركشى نموده ، وارد عراق مىشوند .
امّا شكافته شدن نهر فرات و جارى شدن آن در شهر كوفه ، در همان سال ظهور ، اتفاق مىافتد آنگونه كه در احاديث و از جمله در روايتى از امام صادق ( ع ) وارد شده كه حضرت فرمودند : « سال فتح و پيروزى ، فرات شكافته مىشود بگونهايكه آب وارد كوچههاى شهر كوفه مىگردد » « 1 »
از طرفى گواهى كلام مرحوم شيخ مفيد بر اين معنا كه اين نشانهها و علامات در اصول روايات ، ثابت شده است ارزش و اهميّت والايى را به اين دسته از روايات مىبخشد ، بلكه مىتوان گفت آنچه را كه او صحيح بداند در صحّت آن شكى نيست بدليل دقّت و مقام برجستهء او و اينكه نسبت به منابع روايات دوران تابعين و امامان ( ع ) نزديكتر بوده است ، چه اينكه آن بزرگوار در سال 413 هجرى رحلت نموده است .
* * * امّا رواياتى كه دلالت بر به پا شدن نظام اسلامى در عراق قبل از سفيانى دارد ، عمدهء آنها ، رواياتى است كه دالّ بر پيروزى ايرانيان مهياگر مقدمات ظهور ، در نبرد آنان با فرمانروايان ستمپيشه عراق مىباشد ، مانند روايتى كه از امام باقر ( ع ) نقل شده كه فرمود :
« گوئيا مىبينم گروهى از مشرق زمين خروج نموده ، حق خود را از مخالفان مىجويند ، امّا
هامش
( 1 ) - بحار ج 52 ص 217 .